راست پنجگاه

ارکستر ملی

amenmusic — Sun, 06 Dec 2009 14:18:18 GMT

نت ها سکوت وسیاه ارکستر ملی ایران

شاید اگر یک شرکت تولید کننده ماشین درکشور ما یک ماه از سال به تولید خودرو نپردازد؛مطبوعات و مسئولان دنیا را زیر و رو می کردند و دنبال چرایی آن می گشتند.اما در همین مملکت اگریک فعالیت هنری که از سابقه ای بس طولانی تر برخوردار است به یکباره برای مدت یکسال تعطیل شود کمتر ذهن دغدغه مندی به دنبال علت آن می گردد.این اتفاق هم اکنون برای ارکسترملی به عنوان بزرگترین ارکستر ایران زمین رخ داده است و این ارکستر 9 ماه در تعطیلی کامل به سر می برد و کمتر کسی به دنبال چند وچون آن گشته است.برای این تعطیلی دلایل مختلف از جمله رکود و تکراری شدن برنامه های ارکستر در مقایسه با خرج هنگفت آن،حوادث پس از انتخابات ،احساس مالکیت و پدرخواندگی رهبر ارکستر،انتقال این ارکستر از انجمن موسیقی به بنیاد رودکی،بیماری فرهاد فخرالدینی و غیره عنوان شده است. اکنون هم اعضای این ارکستر ما از خرداد ماه تا کنون هیچ گونه دستمزدی دریافت نکرده اند و جالب تر اینکه بعد از 10- 11 سال حضور مستمر در ارکستر ملی هیچ یک از اعضا هنوز بیمه نشده اند و این موضوع را به صراحت مدیرعامل بنیاد رودکی نیز با صراحت این موضوع را در مصاحبه ای مطبوعاتی بیان کرد. هر چند به ظاهر کسی از تعطیلی دائم تنها ارکستر ملی حرفی نمی زند و در صورت انعکاس چنین خبری مسئولان در تلاش برای تکذیب آن برمی آیند اما آنچه از شواهد بر می آید به سمت نابودی و بیکار شدن صدها نوانده سوق داده می شود و شاید ترس از جنجال مطبوعاتی خبر منحل شدن این ارکستر را به تعویق انداخته است.البته بعضی از مسئولان هر از گاهی خبر فعالیت دوباره این ارکستر را مطرح می کنند اما هنوز خبری از تمرین ارکستر ملی یا اجرایی تا پایان سال نیست .

ماجرای آن استعفا و این واگذاری
آن روز هیچ مسئولی پاسخگو نبود و همه راههای ارتبارطی به تلفن فخرالدینی ختم می شد و او در جوابی کوتاه گفته بود:" دیگر تمایلی به ادامه همکاری با ارکستر ملی و رهبری این مجموعه ندارم و در حال حاضر ترجیح می دهم سکوت کنم و بهتر است دلایل این امر را از دکتر خبری رئیس مرکز موسیقی وزارت ارشاد پیگیری کنید."
این خبر در حالی منتشر شد که کنسرت ارکستر ملی نیز که قرار بود در روزهای 28 تا 30 خرداد در تالار وحدت برگزار شود نیز از سوی فرهاد فخرالدینی به تعویق افتاد.انتقال ارکستر موسیقی ملی به رهبری فرهاد فخرالدینی از دفتر موسیقی ارشاد به بنیاد رودکی بازتاب های متفاوت و گاه متناقضی رادر پی داشت؛آن زمان که خبر کناره گیری فرهاد فخرالدینی دریکی خبرگزاری ها منتشر شد بلافاصله روابط عمومی معاونت هنری ارشاد در جوابیه ای که برای همه رسانه ها ارسال کرد ضمن تکذیب این کناره گیری خبر داد که ارکستر موسیقی ملی از انجمن موسیقی به بنیاد رودکی منتقل شده است ولی این دو کماکان زیر نظر معاونت هنری و تحت حمایت وزارت ارشاد قرار دارند.
در همان جوابیه و خبر،معاونت هنری یکی از دلایل این نقل و انتقال را حجم بالای کاری انجمن موسیقی و برنامه ریزی برای اجرای کنسرت ارکستر ملی در شهرستانها برشمرد؛ یکی دیگر از مواردی که در نامه روابط عمومی دفتر موسیقی وجود داشت درباره دلایل این واگذاری است که یکی از آنها مشغله بالای کاری انجمن موسیقی عنوان شده است که بیشتر به یک شوخی می ماند تا اصل ماجرا. یکی دیگر از این دلایل گسترش فعالیتهای استانی است که این یکی هم کم توجهی و گاف آشکار این دفتر را می رساند؛چرا که انجمن موسیقی در تمامی استانها شعبه دارد و بنیاد رودکی فقط در تهران مستقر است .
متعاقب این موضوع، مدیرعامل انجمن موسیقی عصر همان روز در یک گفتگوی زنده با اظهار بی خبری از کناره گیری استاد فخرالدینی در باره این انتقال و در پاسخ به خبرنگار رادیو گفت که ابتدا قرار بود این ارکستر به انجمن موسیقی منتقل شود ولی بعدا چنین تصمیم گرفتند که به بنیاد رودکی منتقل شود.
تصمیم یک شبه و راهی پر سنگلاخ
همچنین دکترخبری به عنوان رئیس مرکز موسیقی دریک نشست مطبوعاتی همه اتفاقات رخ داده برای ارکسترملی را ناشی از یک جریان فرهنگی دانست و معتقد است که این تصمیمات یک شبه رخ نداده است.
به گفته مدیر مرکز موسیقی، واگذاری ارکستر ملی به بنیاد رودکی منجر به گسترش و رشد موسیقی ایران می شود؛ ارکستر ملی نیز در همین راستا دارای پتانسیل ها و ظرفیت های بسیاری است که باید اینها را به خوبی شناسایی و در تهران، شهرستان ها و در خارج از کشور استفاده شود. ما باید این ظرفیت های فرهنگ و هنر خودی را که در ارکستر ملی وجود دارد گسترش دهیم و من امیدوارم این تغییرات نتایج خوبی داشته باشد.
این مقام مسئول حتی پا را فراتر می گذارد و اذعان می دارد که در صورت موفق بودن واگذاری ارکستر ملی به بنیاد رودکی سایر ارکسترهای دفتر موسیقی وزارت ارشاد نیز واگذار خواهد شد.
به گفته خبری، ارکستر ملی زیر نظر شورایی که توسط بنیاد رودکی مشخص شده اداره می شود ونقش مرکز موسیقی با توجه به اهداف و سیاست ها، تنها نقش نظارت خواهد بود. خبری همچنین گفت: ما نباید مردم را از تولید آثار بیشتر محروم کنیم به همین منظور می بایست سرمایه گذاری را برای این موضوع بیشتر کنیم. دفتر موسیقی همچنین امیدوار است هنرمندان با حفظ جایگاه هنری خود، در زمینه اقتصادی نیز مسائل خود را بتوانند تامین کنند.

به هر حال علی اصغر امیرنیا به عنوان مدیر عامل بنیاد رودکی و به عبارتی مدیری که قرار بود از این پس نظارت عالی بر فعالیت ارکستر موسیقی ملی داشته باشد سخنان قابل توجه عنوان کرد که مهمترین آن تغییر بنیادی در فرم ارکستر ملی بود.این مقام مسئول همچنین درباره انتقال ارکستر ملی گفت: طبق اصل 44 که در قانون اساسی دیده شده است و به دلیل عموم و غیر دولتی بودن بنیاد فرهنگی هنری رودکی ،از سال گذشته تصمیم بر این شد که ارکستر ملی به بنیاد رودکی واگذار شود.
البته بحث خصوصی سازی در نگاه کلی و ساده میتواند منجر به تنوع برنامه شود اما باید مد نظر داشت که این امر با داشتن جیب پر امکان پذیر است و به طور کی ویژگی کار فرهنگی در جامعه ما این است که درآمد زا نیست. همچنین در هیچ کجای دنیا ارکستر سمفونیک رسمی کشورها خصوصی نیستند و عموما ارکسترهای بزرگ پرطرفدارشان هم دولتی هستند زیرا وقتی ارکستر یک کشور سرود ملی و قطعات آهنگسازان بزرگ کشورشان را درعرصه های بین المللی به خوبی اجرا می کند دولتمردان به غرور ملی و فرهنگ ملتشان می بالند و با صلابت بیشتری در دیپلماسی کشورشان حرکت می کنند . ولی در کشور عزیزمان ایران که همه معتقدیم سرآمد فرهنگ و تمدن در بین دیگر کشورهاست خصوصی سازی ابتدا در بخش فرهنگ و هنر مورد توجه قرار می گیرد و بعد در بنگاههای اقتصادی آن هم در شرایطی که هنوز بنگاههای اقتصادی و سود ده بسیاری در اختیار دولت قرار دارند.

به هر حال مدیر بنیاد رودکی با تاکید بر این موضوع که بنیاد رودکی هیچ شخصی را به جای فخرالدینی انتخاب نکرده و گزینه اول انتخاب ایشان است اما در صورت عدم همکاری این هنرمند ما به گزینه های دیگر فکر خواهیم کرد؛البته خود فخرالدینی معتقد است با کهولت سنی که دارد به عنوان رهبر میهمان می تواند حضور داشته باشد اما باید یک رهبر جوان انتخاب شود تا کارها را بر عهده بگیرد.
یکی از دغدغه هایی که از سوی برخی اهالی موسیقی برای انتقال ارکستر ملی از دفتر موسیقی وزارت ارشاد به بنیاد رودکی مطرح می شود به بحث بیمه و سایر حق و حقوق اعضای قدیمی ارکستر باز می گشت؛ به طوری که پیرنیاکان در مصاحبه ای گفته بود که بنیاد رودکی یک بنیاد نیمه دولتی است و اگر ارکستر ملی به این مرکز واگذار شود نوازندگانی که 11 سال در آن به فعالیت پرداخته اند از نظر برخی موارد حقوقی دچار مشکل خواهند شد.
تصمیمات شتابزده و دل آزردگی هنرمندان
این دغدغه در حالی مطرح می شد که مدیر عامل بنیاد رودکی با صراحت تمام اعلام کرد که اعضای ارکستر ملی بیمه نبودند و به صورت نیروی پروژه ای با این ارکستر همکاری می کردند.وی همچنین اظهار داشت که شریط کار نوزاندگان ارکستر ملی به مانند کارکنان وزارت ارشاد نبوده است.این افراد کسانی بودند که چند جا کار می کردند و ارکستر ملی یکی از این جاها بوده است. اعضای ارکستر ملی هفته ای دو روز تمرین می کردند و سالانه 12 اجرا داشتند؛ یعنی 12 روز در سال برنامه اجرا می کردند.
کیوان ساکت به عنوان نوازنده تار و سولیست ارکستر ملی با تاکید بر این موضوع که حیات و ممات این ارکستر به دلیل پیوند عاطفی فخرالدینی با اعضای گروه بدون حضور این هنرمند ممکن نخواهد بود،خاطرنشان کرد:برخی از تصمیمات متولیان ارکستر ملی شتاب زده و با عجله بوده و آزردگی هنرمندان را منجر شده است. وی با اشاره به صحبت های امیرنیا ،اجرای 12 برنامه در سال را آرمانی و غیرممکن می داند و می گوید: اجرای 12 برنامه مختلف یا بیشترتوسط ارکستر ملی در طول یک سال که احتمالا 160 آهنگ مختلف را باید در بر بگیرد به طورعملی غیر ممکن به نظر می رسد. همان طور که می دانید برگزاری کنسرت در چند ماه از سال که مصادف با ماه های رمضان، محرم، صفر، ایام وفات و سوگواری و یا 15 روز قبل و بعد نوروز می شود امکان ندارد؛ این در حالی است که ارکستر ملی نیز تنها دو بار در هفته تمرین می کند و اگر قرار باشد در مدت زمان باقی مانده سال این حجم از برنامه ها اجرا شود هیچ گروهی با هیچ رهبری تونایی انجام آن را نخواهد داشت.
فاضل جمشیدی نیزبه عنوان خواننده ای که قبلا با ارکستر ملی به صحنه رفته است نیز شرایط حال حاضر را به نفع ارکستر ملی نمی داند و معتقد است که با واگذاری این اکستر به بنیاد رودکی ،ارکستر ملی دچار مشکلات مالی خواهد.
مشکل اصلی ارکستر موسیقی ملی ایران نداشتن بخش اداری اجرایی قوی برای برنامه ریزی و حل مسائل پیرامونی آن است و اساسا هر ارکستری باید بخش اداری اجرای اش از سه قسمت بازاریابی، تبلیغات و مسئول برنامه ریزی برخوردار باشد تا رهبرارکستر بتواند تنها به مسائل فنی گروهش بپردازد نه اینکه شخصا تمام مشکلات ارکستر را حل کند. متاسفانه چنین ساختاری پیرامون ارکستر ملی وجود ندارد و همین موضوع باعث بروز مشکلاتی شده که در حال حاضر شاهد آن هستیم.
آفرینش و خلاقیت دستوری
در میان همه هنرمندان پیمان سلطانی بسیار شفاف و بدون تعارف اعلام می دارد که آفرینش و خلاقیت نمی تواند دستوری باشد؛به طور یقین ارکستر ملی با نام فرهاد فخرالدینی اعتبار یافته و اوست که به این ارکستر وجاهت تاریخی داده است. صدای ارکستر ملی صدای او و تمامی نوازندگان و روح ارکستر ملی نیز روح آنان است و در نتیجه فعالیت این ارکستر بدون حضور آقای فخرالدینی نوعی سهل انگاری هنری و فرهنگی است و واگذاری آن بدون توجه به نیازهای ارکستر وایجاد بسترهای مناسب اجحافی است که به نوازندگان و رهبر ارکستر روا داشته می شود.
وی در همین زمینه ادامه می دهد:در نیمه دوم دهه هفتاد شمسی گروهی به نام ارکستر ملی فعالیت خود را آغاز کرد که در صدر آن آهنگساز و موسیقیدانی قرار گرفت.
رهبر ارکستر ملل آثار و دانش به دست آمده را از ارکستر ملی را نتیجه سالها تلاش و همت تک تک نوازنده گان و رهبر این ارکستر عنوان می کند و با تاکید بر این نکته که نمی توان با پرداخت هزینه های ارکستر روح و انرژی تک تک افراد این ارکستررا تصاحب کرد ،خاطرنشان می کند: نمی شود یک طرفه تصمیم گرفت که مثلا ارکستر منحل یا واگذار شود؛ چرا که موضوعاتی اینچنین همیشه مالامال از تندی و عتاب خواهد بود و ما باید بگوییم و بدانیم با همه وهنی که برایمان خواهد داشت نباید بگذاریم وفایمان مستور بماند و زیر حجاب گم شود.
رهبر ارکستر ملل در ادامه با اشاره به اینکه دفتر موسیقی به عنوان یک حامی مالی نتوانسته نقش کامل و موفقی برای این ارکستر ایفا کند،می افزاید: ارگانهای دولتی غالباً چهره ها و گروههای هنری را در چارچوب سیاستهای خود سامان می دهند و تصور می کنند در حوزه هنر پول و درآمد نمودار موفقیت سازمانی است حال آن که پول در برابر هنر خود فاقد معناست.
پایانی ناخوش برای ارکستر ملی
در پایان این گزارش اگر بخواهیم نگاه کلی به اوضاع و شرایط ارکستر ملی بیندازیم،باید بگویم که ادامه این شرایط و اینکه 9 ماه ارکستر ملی به اجرای موسیقی نپرداخته است نه به صلاح ارکستر نه هنر موسیقی است؛چرا که با این اوضاع رهبری ارکستر مشخص نیست، تمرینات گروهی متوقف شده ونه تنها اعضا و نوازندگان ارکستر بلکه مسئولان و علاقمندان به این ارکستر نیز از آینده آن اطلاعی ندارند در چند صباحی دیگر خبر فروپاشی ارکستر ملی نیز مطرح می شود و تلاش 11 ساله هنرمندان این مرز و بوم به باد فنا می رود. همچنین آیا تصمیم مسئولانی که می خواهند هزینه های سرسام آور یک ارکستر بزرگ به یک بخش خصوصی یا نیمه دولتی واگذار کنند عاقلانه و منصفانه بوده است؟ مدیر بنیاد رودکی از تغییر شاکله ارکستر ملی گفته اند؛اما آیا خرده فرمایشاهای دولتی می توان به شاکله ای بهتر و مناسب تر از زمان کنونی دست یافت؟گفته اند باید فرهاد فخرالدینی کنار برود اما بد نیست بدانیم یکی از دلایل پیشرفت و دوام این ارکستر داشتن حس مالکیت فخرالدینی بود که ارکستر را با همفکری بعضی از هنرمندان بنام این سرزمین تاسیس و آن را مانند طفلی خرد پا پرورش داد و آن از گزند حوادث روزگار دور کرد تا روزی از دور بشیند و ثمره آن را ببیند نه اینکه هم اکنون شرط بقای ارکستر را در کنار گذاشتن فرد موسس آن بدانند!

منبع:مجله همشهری ماه

جشن آواهاي باستاني

amenmusic — Wed, 24 Jun 2009 07:50:18 GMT

جشن آواهاي باستاني؛ جرقه اي براي حفظ ميراث معنوي

برگزاري هر رويداد فرهنگي دركشور را بايد به فال نيك گرفت؛حتي اگر اين رويداد يكبار اتقاق بيفتد.به هر حال اولين جشن آواهاي باستاني با هدف معرفي و گسترش موسيقي فولكلور و توسعه طبيعت گردي در مجتمع توريستي در استان همدان برگزار مي شود .

در اين جشن، شش گروه سرشناس به نام هاي نور محمد درپور،عاشيق حسن اسكندري،گروه ليان،گروه مهرگان،گروه فرج عليپورو گروه حاوا به ترتيب اجراي موسيقي خراساني،آذري،جنوبي،لري،كردي و ايل قشقايي مي پردازند و موسيقي آييني و چندين هزار ساله خود را اجرا مي كنند.

در نگاه نخست برگزاري اين جشن با هدف حفظ ميراث معنوي و موسيقي محلي قوم هاي مختلف برگزار

مي شود و به يقين پرداختن به اين موضوع به توسعه گردشگري فرهنگي منجر مي شود؛چرا كه بسياري از توريست هاي خارجي كه شيفته فرهنگ ايراني هستند با ديدن اين مراسم شگفت زده تر مي شوند و راه براي توسعه هر چه بيشتر صنعت گردشگري فراهم مي شود.

در نگاه ديگر،بايد برگزاري جشنواره هاي مربوط به موسيقي نواحي را بيشتركرد و نسبت به ضبط آثار آنها همت گمارد؛چرا كه اغلب استادان موسيقي نواحي در سن پيري به سر مي برند و ممكن است تا چند صباح ديگري زنده نباشند و با مرگ هر يك از آنها يك ميراث از بين مي رود.همچنين به دليل نبودن محلي براي آموزش و معرفي ،نسل جوان آشنايي چنداني نسبت به اين نوع موسيقي ندارند و به يقين تا آشنايي به وجود نيايد ،علاقه اي نيز به وجود نخواهد بود و اين امر منجر به پوچي دروني و از بين رفتن هويت فرهنگي مي شود.

در پايان اينكه ،متاسفانه در چند سال اخير با حذف بسياري از جشنواره ها مانند جشنواره نواحي و بخش نواحي جشنواره موسيقي فجر راه را براي گسترش وپرورش چهره هاي جوان بسته شد و اين موضوع هرچند با پيگيري رسانه هاي مكتوب مواجه شد اما مسئولان فرهنگي هيچ پاسخ روشني به عدم برگزاري اين جشنواره ندادند و به يقين بايد تلاش بخش خصوصي را براي راه اندازي اين جشن موسيقايي نيكو دانست .

منبع:روزنامه همشهري

گزارش موسيقي زير زميني

amenmusic — Sat, 06 Jun 2009 15:10:18 GMT

کشانده شدن هنر موسیقی به زیر زمین ها در دولت نهم

واژه موسیقی فاخر از زمان دولت نهم و آن هم در اختتامیه جشنواره موسیقی فجر از سخنان گهربار وزیر فرهنگ و ارشاد و اسلامی بود.بعد از آن ماجرا یاداشت ها نوشتند و سفسطه ها آراییدن که موسیقی فاخر چنان است و چنان نیست!و هر که به مصداق ذهنیت خود حدیثی روایت کرد تا صحبت ناپخته و احساسی وزیر فرهنگ را فرهنگی جلوه دهد.غافل از اینکه که هنر فاخر وغیر فاخر نمی شناسد؛البته به لطف حضور آقای صفار هرندی ،گوش مردم پر شد از آهنگ های زیر زمینی و کامپیوتری مانند "ساسی مانکن" و"جیگلی " و غیره .

تنها اينترنت و ديگر هيچ

به هر حال رشد بی رویه گروههای موسیقی زیر زمینی و گسترش آهنگ های این گرههای در میان اقشار مختلف جامعه در دولت نهم به یقین نشان از نبود فضای مناسب برای اجرای گروههای موسیقی جوان است؛چرا که موسیقی زیر زمینی در ایران به نوعی از موسیقی گفته می شود که مجوز رسمی از دستگاهها رسمی کشور دریافت نکرده اند ؛در صورتی که تعریف بین اللملی آن به نوعی از موسیقی گفته می شود که تمایلی برای حضور در صحنه و اجرای زنده را ندارند؛یعنی بر خلاف گرههای زیر مینی ایرانی !بر هر حال در این گزارش قرار است در پاراگراف های کوتاه و جدی نگاه گذرا به این نوع از موسیقی بیندازیم که در دهه اخیر و به ویژه در چند سال اخیر دغدعه بسیاری از جوانان ایرانی شده است.

اینترنت تنها وسیله ارتباط این گروه‌ها با یکدیگر و تنها بازار معرفی محصولاتشان است. این آلبوم‌های زیرزمینی و معترضانه به سادگی در اتاق اغلب جوانان پیدا می‌شوند. کیفیت کار بسیاری از این گروه‌ها هنوز پائین و سطحی است اما هر کدام از این گروه‌های زیرزمینی علاقمندان خود را دارند. علاقمندانی که به ضبط موسیقی مورد علاقه خود یعنی رپ، راک یا هوی‌متال در یک اتاق ساده با یک هدست معمولی رضایت می‌دهند.

دلایل فعالیت گروهها موسیقی زیر زمینی در دولت نهم را در یک نگاه دقیق تر می توان عمدتا سه موضوع را دلیل اصلی فعالیتهای زیرزمینی و مخفی دانست ؛ "توقیف"،"تقلب" و"توهم" .

"توقیف" یا ممنوعیت عامل اساسی و اصلی فعالیتهای پنهانی و زیرزمینی در طول تاریخ بوده است و "تقلب" یا دگرنمایی و فریب را نیز به عنوان جوانترین عامل ( در بین عوامل سه گانه ) می توان نام برد که وجودش مربوط به همین یکی دو قرن اخیر و رواج شاخه های فکری و سیاسی و اجتماعی بوده ومبتنی بر فریب و مظلوم نمایی و مخالف خوانی دروغین و کسب محبوبیت و جذب پیروان و جلب توجهات و نگاهها در حال و حالتی غیر واقعی و ناراستین است.دلیل سوم،"توهم" و خیالپردازی است که خود بزرگ بینی و غلط نگاری و خویش شیفتگی ها مولد و زاینده آن و خودسانسوری و توهم توطئه و... مولد و زائیده آن هستند .

سه سال اخیر برای ما شاید سال‌های امید موسیقی زیر مینی بود؛البته دلایل رشد این نوع موسیقی را قبلا نوشتیم.محسن نامجو، آبجیز، کیوسک و حتی بعضی از صداهایی که در بین صداهای آزاردهنده و ضعیفی که به عنوان موسیقی رپ می‌شنویم ما را نسبت به آینده موسیقی باکلام ایران امیدوارتر می‌کند. گرچه تقریبا همه‌این‌ها به‌جز آلبوم "ترنج" محسن نامجو که آن هم مجوز ارشاد ندارد، زیرزمینی‌اند. ولی قبل از این هم صداهایی از این دست در موسیقی ‌ما بوده است که تعداد انگشت‌شماری مثل "اوهام" توانسته‌اند در ذائقه‌افرادی که به صورت جدی موسیقی را پیگیری می‌کنند تاثیرگذار باشند. حالا در طی سه سال اخیر این ‌همه اتفاق را حتی با عنوان "زیرزمینی" باید مثبت شمرد و باید فضای را فراهم کرد که این گروهها موسیقی خود را به روی زمین بیاورند تا موسیقی گوشخراش لوس آنجلسی در ذهن علاقه مندان به موسیقی رخنه نکند؛به یقین خسارت های فرهنگی و اینکه منجر به بی هویتی یک نسل و به مرور یک جامعه می شود غیر قابل جبران است. مگر نه این‌که "نازی نازی نازگل من" یا "تف به مرامت عوضی" هم زیرزمینی‌ا‌ست یا همه صداهایی که از خارج از ایران شنیده می‌شوند غیرمجاز، ولی به واقع این کجا و آن کجا؟

هفت خوان مجوز؛دليلي براي زير زميني شدن

گروه 127 یکی دیگر از گره های موسیقی زیر مینی بنام است.127 اصلا به فکر مجوز گرفتن نیست. اعضای گروه در فضای زیرزمین‌مانندی در شهرک اکباتان تهران تمرین می‌کنند. ناتوانی در بالا و پایین کردن پله ها ی وزارت ارشاد برای کسب مجوز یکی دیگر از دلایلی است که 127 را از گرفتن مجوز مایوس می کند.همچنین آنها می گویند:اگر به همین کاری که می‌کنیم مجوز بدهند قبول داریم. می‌دانید ما اصلا حالش را نداریم که برای گرفتن مجوز از پله‌ها بالا و پایین برویم و بگوییم آقا جان مادرت به ما مجوز بده. این به نظر من خیلی عجیب است. به همین خاطر تا الان سراغش نرفته‌ایم. چرا باید اینکار را بکنیم؟ فکر نمی‌‌کنم کاری که ما می‌کنیم به کسی لطمه‌ای بزند.

گروه کیوسکی از دیگر گروه ههای موسیقی است. ترانه‌های تولید شده کیوسک نشان دهنده سرخوردگی و خستگی قشر مرفه و یا حداقل متوسط رو به بالای جامعه است. ترانه آدم معمولی به خوبی این خستگی را نشان می‌دهد: « نمی خام عاشق بشم اگه آخرش جداییه... نمی‌خوام پولدار باشم اگه قیمتش رهاییه ... .نمی‌خوام زندگیمو به پای شهرت بریزم.... دوست دارم خودم باشم یه آدم معمولی» ریشه یابی این فرآیند به تغیر و تحولات سبک‌های زندگی‌های امروز متوجه می‌شود. آدم‌های طماع که قانع شدن برایشان در حکم آرزویی محال درآمده است. هرچه می‌دوند کمتر می‌رسند و می‌ایستند و دستی در موهای خود می‌کنند و به تمام ناکامی‌ها و نرسیدن‌ها فکر می‌کنند.

مضمون هاي سياسي -اجتماعي

مضمون‌های مورد اشاره در ترانه‌های کیوسک نگاه‌هایی اجتماعی – سیاسی و فرهنگی از شرایط زیستی- شهری جامعه ارایه می‌دهند، مفهوم‌های مدی که با شکل‌گیری ادبیات جامعه مدنی تبدیل به فرهنگ گفتمانی و غالب گروه‌های روشنفکر و جریانات متفاوت از نیازهای اصلی و مورد تقاضای جامعه شد. کیوسک نیز همین راه را تاکنون پیموده است. زبان لخت انتقاد با طرح‌هایی کاملا «رو» و قابل مصداق، خصوصیت بارز این گروه است. ایهام مورد استفاده در ترانه‌های کیوسک همگی ایهام‌هایی نزدیک هستند که مخاطب ترانه‌ها را خیلی سریع به مقصود مورد اشاره، راهنمایی می‌کند. در ترانه روزمرگی این مساله نمود بارز دارد: « خوشبختی یعنی یه مرد خیکی، حساب بانکی، ماشین مشکی... ازدواج شکل یه زن چاقه، دستپخت عالی، جهیزیه کامل... خانواده یعنی چندتا بچه لوس، آخرهفته جاده چالوس... عشق یعنی دختر شریک بابا، عروسی که کردی بیا سهمتو بردار...» این مصداق‌های رو، گاهی در ترانه‌های این گروه به شوری می‌زند.

........

با اين همه تفاسير مي توان نتيجه گرفت كه بهتر است به همه گروههاي موسيقي اجازه فعاليت داد نه اينكه با قوانين سليقه اي،بسياري از گروهها را به سمت فعاليتهاي پنهاني كشاند.

لغو كنسرت ها در دولت نهم

amenmusic — Wed, 03 Jun 2009 13:03:18 GMT

نگاهي به كارنامه دولت نهم در عرصه موسيقي :

پرسش‌هاي بي‌پاسخ مسئولان دولت نهم

مي‌توان بدون ترديد يكي از عجيب‌ترين و تلخ‌ترين رويدادهاي حوزه موسيقي را در چهار سال گذشته، لغو كنسرت‌هاي موسيقي با بهانه‌هاي سليقه‌اي به وسيله مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي دانست. عجيب و در عين حال تلخ به اين دليل كه اين قيبل كنسرت‌ها هزينه‌هاي بسياري را به لحاظ اتلاف سرمايه و زمان به تهيه كنندگان تحميل مي‌كنند و به يقين به دليل پيش فروش كردن بليت‌هاي كنسرت، تماشاگران در چرايي برگزار نشدن كنسرت مي مانند و هيچوقت به پاسخ روشني نمي رسند.

قسم حضرت عباس يا دم خروس

به يقين لغو كنسرت "دبو" به فاصله دو ساعت مانده به اجرا، يكي از مهم‌ترين و پرحاشيه‌ترين مواردي بود كه به دستور وزرات ارشاد دولت نهم انجام شد؛ حال آنكه دلايل لغو كنسرت از برگزاري آن جالب‌تر بود و وزرير فرهنگ و ارشاد اسلامي به صراحت اعلام كرد كه: «مشخصات ثانویه گروه دبو با مشخصات اولیه‌ای که داده شده بود، تطبیق نداشت.»

ماجرا بسيار ساده و مضحك بود و از آنجايي آغاز مي شد كه اعضاي اين گروه در كشور آمريكا متولد شدند و مسئولان ارشاد با تحقيق و تجسس توانستند اصالت نوازنده‌هاي اين گروه را كشف كنند و راي به لغو كنسرت آنها بدهند. صفار هرندي در مصاحبه‌اي گفته بود: «مشخصات اولیه‌ای که داده بودند درباره یک گروه اندونزیايي بود، ولی هنگام اجرا بیشتر نوازندگان آمریکایی بودند و در کل مشخصات ثانویه با مشخصات اولیه‌ای که داده شده بود، تطبیق نداشت.»

اما دفاع وزير ارشاد دولت نهم از لغو كنسترت در حالي صورت مي‌گرفت كه رئيس جمهور و مشاور هنريش اين اقدام را منجر به مخدوش شدن چهره فرهنگي ايران مي‌دانستند و با هدايايي از گروه "دبو" دلجويي و آن‌ها را به كشور خود بدرقه كردند.

كريس دي برگ نيامده رفت

كريس‌دي‌برگ يكي ديگر از چهره‌هايي بود كه خبر كنسرت مشترك او با گروه آريان به تيتر داغ رسانه‌ها در سال گذشته تبديل شد. اين در حالي بود كه مقامات عالي‌رتبه در کشورهای آمریکا، کانادا و کشورهای اروپایی، کریس دی برگ را از آمدن به ایران منع کرده بودند، اما او با وجود این فشارها و توصیه‌ها به ایران آمد و كشور ما مي توانست اقدام اين خواننده صلح طلب را به فال نيك بگيرد و از حضور او بهترين بهره را براي تغيير ذهنيت جهانيان ببرند، اما نه تنها اين كار را نكردند بلكه از اهرم‌هاي مختلف براي برگزار نكردن كنسرت اواستفاده كردند. از جمله مهمترين دلايل مخالفان اين بود كه وي پیش از این به نفع یک گروه تروریستی به اجرای کنسرت پرداخته است.

از جمله ویدیو‌هایی که از اجرای این خواننده ایرلندی در شبکه جهانی اینترنت موجود است، کنسرتی است که در پاریس برگزار شده است و در آن اعضای گروهک منافقین اقدام به حمل تصاویری از سران این گروهک تروریستی و پرچم‌های جعلی این گروهک می‌کنند.

داركوب و ماجراي ميخكوب شدنش

اجراي گروه داركوب به خوانندگي مهران مديري در آذرماه سال گذشته و در آخرين روزهاى مانده به برگزارى كنسرت از ديگر كنسرت‌هاي مهم بود كه با وجود تبليغات فراوان و داشتن مجوز لغو شد؛ اين در حالي بود كه دو هفته پيش همين گروه با مهران مديري در همان تالار به اجراي برنامه پرداخته بود. اما مسئولان وزارت ارشاد پاسخ درستي به گروه ندادند و اجراي آنها متوقف شد. اين اتفاق براى نخستين‌بار رخ نمي دهد. اين سومين بارى است كه برنامه گروه داركوب لغو مي‌شود. يك بار در تالار انديشه حوزه هنرى، يك بار در تالار وزارت كشور و همين اواخر در سالن اريكه ايرانيان. محمدرضا گلزار در دو برنامه قبلى قرار بود گروه را يارى كند اما تكرار لغو كنسرت‌ها سبب شد تا او از خير همكارى با اين گروه بگذرد و در همان حاشيه امن سينما به فعاليت بپردازد.

البته مسئولان وزارت ارشاد پاسخ روشني به اين گروه ندادند و آن‌ها با وجود چاپ بليت، تبليغات، هزينه برگشت برخي نوازندگان گروه كه مقيم خارج از كشور هستند و صرف ديگر هزينه‌ها نتوانستند بالاخره برنامه خود را اجرا كنند.

گروه‌هاي پژوهشي هم بر لبه تيغ

البته شمشير تيز وزارت ارشاد در دولت نهم فقط گردن گروه‌هاي پاپ را نزد؛ بلكه كنسرت‌هاي پژوهشي و تك‌نوازان خاص نيز گردن‌شان از رد اين شمشير بي نصيب نماند. لي لي افشار يكي از گيتاريست‌هاي ايراني تبار است كه شهرت جهاني دارد و قرار بود تيرماه سال گذشته در تالار وحدت برنامه اجرا كند اما پس از حضور اين نوازنده در ايران مسئولان ارشاد دستور لغو كنسرت وي را به دليل نداشتن مجوز صادر كردند؛ اما اين نوازنده گيتار مي‌گويد: «چندی پیش با تالار قرارداد بستم و مسئولان تالار هم پی‌گیر کسب مجوز این کنسرت از دفتر موسیقی وزارت ارشاد شدند و طبق قولی که داده شده بود، تالار اقدام به فروش بلیت و تبلیغات کرد ولی متاسفانه گویا به دلیل تغییر مدیريت تالار وحدت و نبود هماهنگی با مدیریت جدید این کنسرت لغو شد.

لغو كنسرت پژوهشي داريوش صفوت و ژان دورينگ نيز از ديگر برنامه‌هايي بود كه در سال گذشته رخ داد؛ به يقين حضور چهره‌اي مانند ژان دورينگ در ايران نيازمند هماهنگي‌هاي طاقت فرسايي بود كه متاسفانه مسئولان تالار وحدت به دليل برگزاري يك همايش، اين كنسرت را لغو كردند. طبق قانون در صورت مصادف شدن كنسرت با جشن‌هاي ملي، تالار مي‌تواند كنسرت را يك‌طرفه لغو كند اما تالار در تاريخ مورد نظر هيچ برنامه ويژه‌اي نداشت.

اين تنها مرور بخشي از كنسرت‌هاي لغو شده در دولت نهم بود و مي‌توان به صورت تيتروار برخي ديگر از موارد لغو كنسرت را اين‌گونه برشمرد: لغو كنسرت شهرام ناظري در يزد، گروه پارسيان در تهران، گروه بامداد در مشهد، گروه بابك رياحی‌پوروآرش رادان در دانشگاه تهران، گروه راك ميرا، گروه آريان، قاسم افشار، كنسرت لي لي افشار در كرمان و مواردي كه فراتر از مجال اين نوشتار است.

و باقي ماجرا

آيا در چنين شرايطي مي توان به بقاي گروه‌هاي موسيقي و نوازنده‌هاي موسيقي اميدوار بود؟ آن‌چه حيات گروه‌هاي موسيقي را تداوم مي‌بخشد چيزي جز ايجاد فضاي فعاليت و رونق اقتصادي اين صنف نيست. در شرايط حاضر برنامه‌ريزي براي برگزاري هرگونه كنسرتي براي برگزاركنندگان آن حكم ريسك بزرگي را دارد كه مي‌تواند سرمايه و نيروي انساني آن‌ها را به نابودي و يك بن‌بست محتوم هدايت كند. تداوم اين سياست در حال حاضر رغبت سرمايه‌گذاري بخش خصوصي براي برگزاري كنسرت‌ها را از بين برده و نتيجه‌اي ندارد جز اين كه تنها شرايط مهاجرت نسل نوپاي موسيقي ايران به خارج از كشور يا شكل‌گيري موسيقي زيرزمين را فراهم مي‌كند.

سودابه سالم

amenmusic — Sat, 08 Nov 2008 13:22:18 GMT

نظامی که با آموزش موسیقی به کودکان مخالف است

چندی پیش مصاحبه ای با سودابه سالم،سرپرست ارکستر موسیقی ایران زمین انجام داده بودم که بنا به درخواست دوستان در روزنامه ایران ،قرار شد این مصاحبه آنجاشود؛ اما جالب اینکه دو روز قبل از چاپ این مصاحبه مدیر مسئول روزنامه به دلیل اینکه نظام با موضوع آموزش موسیقی به کودکان مخالف است،مطلب را از داخل صفحه بیرون می کشند...............

بله این است سرانجام دلسوزی مردمی که برای فرهنگ و تاریخ این مملکت زحمت می کشند

از دیگر خبرها درباه این گروه اینکه ارکستر موسیقی ایران زمین به سرپرستی "سوابه سالم" به مدت چهار روز یعنی یکم،هشتم ،پانزدهم و 25 آذرماه سال جاری، بازی های ایرانی را در مجموعه فرهنگی – هنری آزادی اجرا می کند.

کنسرت همایون شجریان

amenmusic — Mon, 25 Aug 2008 22:41:18 GMT

گزارشی از آخرین شب کنسرت گروه دستان؛
چون دوست دشمن است،شکایت کجا برم

آخرین شب کنسرت گروه موسیقی دستان به خوانندگی همایون شجریان در حالی برگزار شد که تالار وزارت کشور نزدیک به دو ساعت برق نداشت و شجریان (پدر) به نشانه اعتراض با این بیت معروف سخنان خود را آغاز کرد : از دشمنان شکایت برم به دوستان/ چون دوست دشمن است،شکایت کجا برم…………

به گزارش خبرنگار پارس کنسرت،محمد رضا شجریان قبل از برگزاری کنسرت با اشاره اینکه قطعی برق افزود: به یقین قطعی برق در دو شب اخیر از عمد بوده است و براساس یکسری "شیطنت ها " بوده است.

شجریان خاطرنشان کرد: باید دانست که که تا زمانی که زبان فارسی هست،موسیقی ایرانی هم هست و نمی توان با چنین کارهایی مردم را از هم جدا کرد.

کنسرت گروه دستان در دو بخش طراحی شده بود که در شب آخر(برخلاف شب های دیگر) ابتدا بخش دوم ر دستگاه بیات اصفهان اجرا شد تا به گفته حمید متبسم،سرپرست گروه ،بتوان کاستی ناشی از عدم فیلمبرداری در شب گذشته را جبران کرد.

گروه با تاخیری بیش از یک ساعت و 15 دقیقه ، درحالي برنامه خود را آغاز كرد كه تاثير قطع برق در كيفيت اجرا كاملا مشهود بود؛ به گونه ای كه‌صداي برخي از باندها نيز حتي پس از گذشت چند دقيقه از آغاز برنامه وصل نشده بود، علاوه براين خاموشي سيستم تهويه نيز باعث گرمي سالن شده‌بود و بسياري از حاضرين از اين وضعيت گلايه داشتند.

بخش اول با عنوان "خورشيد آرزو" در مايه بيات اصفهان و با آهنگسازي سعيد فرج‌پوري آغاز و گروه قطعه بي‌كلام اشتياق، سازوآواز خورشيد آرزو از ساخته‌‌هاي همايون شجريان براساس اشعاري از فريدون مشيري، تصنيف چين زلف از اشعار نيشابوري سازوآواز عشق پاك از فريدون مشيري، تصنيف اسرار عشق از حافظ، سازوآواز دلشده از عراقي و تصنيف وطن از سياوش كسرائي را اجرا كردند.

در بخش دوم اين كنسرت ،گروه در مايه‌ دشتي و با آهنگسازي حميد متبسم تصنيف «عاشقانه»، ساز و آواز، تصنيف «قيژك‌ كولي»، «مستانه»، ساز و آواز «كمند زلف» و تصنيف «زهي عشق» را با كلامي از شفيع كدكني، حافظ و مولانا اجرا كردند.

این گزارش می افزاید: آخرین شب کنسرت گروه دستان،همان گونه که با اعتراض شجریان پدر آغاز شد؛با تصنیف "مرغ سحر" و با همخوانی این پدر و پسر به پایان رسید.

در یک نگاه کلی می توان گفت که اجرای امسال گروه دستان چنگی به دل نمی زد و رشته علاقه مندان گروه را پنبه کرد.استفاده از اشعار نو در موسیقی ایرانی کاری است که تجربه خاصی می خواهد اما گویی سعید فرج پوری در انتخاب اشعار و چگونگی آهنگسازی وسواس به خرج نداده و به زور اشعار در دل موسیقی جا گرفته بود.

نخستين كنسرت مستقل همايون شجريان طي روزهاي اول، سوم و چهارم شهريورماه سال جاري، به‌همراه گروه دستان در تالار بزرگ برگزار شد.در این گروه نوازندگاني چون، حسين بهروزي‌نيا( بَربَت) حميد متبسم( تار)، سعيد فرج‌پوري( كمانچه)، پژمان حدادي( تمبك، دايره، بم‌دايره)، بهنام ساماني ( دف، کوزه و دايره) به همراه همايون شجريان به روي صحنه آمدند.

كنسرت شجريان

amenmusic — Tue, 27 May 2008 09:58:18 GMT

علاقمندان كنسرت شجريان باز هم سرگردان و بلاتكليف!!

خبر برگزاري كنسرت محمد رضا شجريان چندي پيش از طريق يكي از خبرگزاري منتشرشد ؛البته خبر مربوطه از طريق سايت رسمي اين خواننده منتشر شده بود .

1- فروش بليت هاي اين كنسرت قرار بود از دوشنبه(6 خرداد) ساعت 12 آغاز شود كه زمان آن به ساعت 16 موكول شد.گويا بعضي از كاربران اينترتي ديروز موفق به خريد بليت شده اند و پول بليت ها از كارت آنها كم شده است اما ايميلي مبني بر خريد بليت دريافت نكرده اند.به هر حال سايت دل آواز زمان فروش كنسرت را به شنبه 11 خرداد موكول دانست.

2- مدير برنامه كنسرت شجريان كه هر ساله يكي از چهره هاي معروف و يكي از شاگردان ايشان بود در اين كنسرت گويي به فرد ديگر واگذار شده است .

3- بر اساس صحبت هاي اوليه با مدير برنامه هاي اين كنسرت،گويا آقاي شجريان در اين كنسرت براي همه خبرنگاران بليت ميهمان تدارك نديده اند و فقط بعضي از خبرنگاران مي توانند از اين سهميه استفاده كند.حال آنكه اين تفاوت بر چه اساسي است ،نمي دانم...

4- برگزاري نشست مطبوعاتي يكي از عرف هاي ديرينه اي كه به طور معمول پيش از برگزاري هر كنسرت انجام مي شود،اما گويا آقاي شجريان تا يكي – دو روز قبل از برگزاري كنسرت در سفر هستند و امكان برگزاري اين نشست فراهم نيست.

5- به نظر مي رسد براي انجام اين كنسرت نوعي شتابزدگي وجود دارد كه به چه دليل است ،الله اعلم....

بهروز مبصری

amenmusic — Wed, 23 Jan 2008 14:01:18 GMT

گزارشي از فعاليت‌هاي بهروز مبصري، پژوهشگر، آرشيودار و نوازنده سه تار:

گنجينه‌هاي پراكنده

مفهوم آرشيو و آرشيوداري همزمان با ورود دستگاه‌هاي ضبط صوت يعني در دهه 1330 پديدار مي‌شود. بهروز مبصري از جمله هنرمنداني است كه نزد محمدرضا لطفي و مهدي كماليان ساز سه‌تار و تار را فراگرفته است. محل زندگي‌اش از سال 1363 در شهرستان ساوه است و به گفته خويش براي گردآوري يك آرشيو موسيقي در حيطه فرهنگ اصيل چه روز‌ها كه مسير تهران - ساوه در زماني كه اين جاده به <جاده مرگ> معروف شده بود را نپيموده و چه بهاي سنگيني به خاطر بعضي از آرشيوها نپرداخته است؛ هر چند از بهاي سنگين سخن به ميان نمي‌آورد.

با اين حال در خانه‌اش به روي علا‌قه‌مندان و هنرجويان موسيقي باز است و در حد بضاعت شاگرداني را تربيت كرده و آرشيو موسيقي‌اش را بدون ترس در اختيار نسل علا‌قه‌مند قرار مي‌دهد. ‌زماني از وي مي‌خواهيم براي مفهوم آرشيو در موسيقي تعريفي بگويد، سخن را اينگونه آغاز مي‌كند: لغت آرشيو لا‌تين است. در زبان فارسي به معناي گنجينه است. اين مفهوم از سال 1285 رايج مي‌شود؛ يعني از زمان ورود صفحات سنگي كه اغلب آنها در دست خانواده‌هاي اعيان و اشراف بوده است. ‌

سال1330 و پديد آمدن مفهوم آرشيو

مبصري در ادامه صحبت‌هاي خود اشاره مي‌كند كه حتي بعد از پديد آمدن صفحات سنگي ما، آرشيوي جمع نشده است. به گفته اين پژوهشگر، مفهوم دقيق كلمه آرشيو از دهه 1330 پديدار مي‌شود و تا قبل از آن از آرشيوداران خبري نبود. در اين زمان موسيقيدانان بزرگ زمان قاجاريه مرحوم و شاگردان آنها پير شده بودند. در اين شرايط عده‌اي به فكر توليد و ضبط موسيقي شاگردان پير برآمدند. ‌

وي در توصيف شرايط آن زمان به صداوسيما اشاره مي‌كند كه تازه شروع به كار كرده بود و در عرصه‌اي غير از فرهنگ اصيل و ملي فعاليت داشت. وي خاطرنشان مي‌كند: صداوسيما در آن روزها بيشتر بر مبناي توليد موسيقي روز به شيوه غربي كار مي‌كرد؛ در نتيجه موسيقي در حوزه فرهنگ اصيل به دست فراموشي سپرده مي‌شود. در اين شرايط عده‌اي معدود جمع شدند و با هزينه‌هاي گزاف آن دوره به ضبط موسيقي اصيل با هزينه شخصي پرداختند. ‌

آرشيو سنگي در اين سال‌ها در دست خانواده اعيان واشراف است؛ چرا كه اولين صفحه كه در ايران به فروش مي‌رسد دانه‌اي 15 تومان بوده است. وي در پاسخ به اين پرسش مبني بر چگونگي تفكر اعيان و اشراف براي جمع‌آوري آرشيو موسيقي مي‌گويد: در شرايطي كه قيمت صفحه‌هاي سنگي گران بود، فقط خانواده‌هاي اعيان و اشراف و موزيسين‌هايي كه در خدمت دربار و اشراف بودند مي‌توانستند آنها را تهيه و استفاده كنند. همچنين اين قشر باسواد بودند. به فرض مثال سيداحمد خان ساوه‌اي در خدمت خاندان مستوفي‌الممالك بوده است كه به دليل شش دوره نخست‌وزيري يكي از آرشيوداران بزرگ به شمار مي‌آيد؛ بنابراين، اين عده هم اشرف بودند و هم اشراف. ‌

بهروز مبصري كه در حال حاضر عضو شوراي مركزي صداوسيماي استان مركزي است، سير جمع‌آوري صفحات سنگي را طبق تحقيقات امير منصور 2000 عدد مي‌داند كه ممكن است رسد از 2000 عدد است، 100 هزار عدد تكثير شده باشد. وي در ادامه درباره اينكه اين صفحات سنگي اكنون در دست چه كساني هستند، اظهار مي‌كند: شهرام اعتمادي( 400 عدد)، آقاي حسني، امير منصور، آقاي عبدا... زاده در بروجرد (1000)، آقاي رفعتي كه شاگرد علي‌اكبرخان شهنازي و از محضر وزيري استفاده كرده است (1000)، ابراهيم گلشن و آقاي شادروان كه 3000 صفحه سنگي دارد كه بزرگترين آرشيو صفحه سنگي در ايران است. البته آرشيوهاي پراكنده نيز در خانواده‌هاي مختلف وجود دارد. ‌

وي كه اولين گروه بانوان موسيقي در سطح استان مركزي را راه انداخته است، مي‌افزايد: آنچه در شناخت صفحات سنگي مهم است شناسايي عنوان‌بندي‌ها و مشخصات صفحه است؛ يعني مشخصاتي از قبيل زمان و مكان ثبت، اسم و آرم تجاري كمپاني، شماره قالب و شماره صفحه بايد رعايت شود. در اين حيطه براي اولين بار امير منصور شروع به كار كرده‌اند. اما برخلا‌ف اين روند، اغلب آرشيوداران ديگر بيشتر به دنبال محتواي صفحات هستند. اينكه نوازنده و خواننده چه كسي است. ‌

مبصري روند آرشيوداري را تا سال‌هاي 1325 به روند بالا‌توصيف مي‌كند تا اينكه اولين ضبط‌صوت توسط قباد ظفر وارد، شاگرد حبيب سماعي، وارد شد. اين ضبط صوت اكاتكت آمريكايي بوده است و نوار آن سيمي است؛ دونمونه از ضبط‌ها موجود است، يكي دست سيد حسين موسوي است و ديگري دست مرحوم دلشاد‌فر. ‌

وي با اشاره به سال‌هاي 1330 و آمدن اولين نوارهاي ريل به ايران اشاره مي‌كند و ادامه مي‌دهد: دور نوارهاي ريل با صفحات سنگي فرق مي‌كرد. از آرشيودارهاي نوارهاي ريل مي‌توانيم آقاي هوده‌اي كه از شاگردان درويش خان بوده است را نام ببريم. آرشيو وي به دليل فراموشي پراكنده مي‌شود. به گفته مهدي كماليان، وي درويش خان نرم است. به نوعي مي‌توان آن را اولين آرشيودار نام برد. نوارهاي ريل ايشان به دليل اطلا‌عات از هنر موسيقي مشخصات كامل داشته و عنوان‌بندي شده بود. ‌

گسترش نظام آرشيوداري پس از دهه 30

مبصري سال‌هاي پس دهه 30 را سال‌هاي گسترش نظام آرشيوداري عنوان مي‌كند و خاطرنشان مي‌دارد: از دهه 1330 به بعد آرشيو‌ها بزرگ مي‌شوند؛ چرا كه رسانه راديو داراي آرشيو مي‌شود، موسيقي توليدي مي‌شود و توليد آن از حيطه موسيقي اصيل بيرون مي‌آيد؛ به همين خاطر آرشيو موسيقي اصيل به دست هنردوستان مي‌افتد. به فرض مثال از دهه 30 تا 1357 شايد در طي اين 27 سال، 27 مصاحبه شاخص با هنرمندان اصيل نداريم. به جز برنامه <گلچين هفته> كه دو تا مصاحبه با اديب خوانساري، احمد عبادي دو تا، از علي‌اكبرخان شهنازي و پايور هر كدام يك مصاحبه است. آن هم در برنامه گلچين هفته بنا به دلا‌يلي در سال 1354 شروع مي‌شود. ‌

وي پاسخ اين سوال كه چرا خود هنرمندان موسيقي فعاليت‌هاي آرشيوداري را از سر نگرفتند، تصريح مي‌كند: زماني كه ساختار اجتماعي ايران در خدمت سيستم‌هاي غربي قرار مي‌گيرد و صداوسيما به عنوان ابزار حكومتي استفاده مي‌شود، جايي براي هنرمندان اصيل باقي نمي‌ماند و هنرمنداني مانند ني داوود، سليمان اميرقاسمي خانه‌نشين مي‌شوند. در اين شرايط قاعدتا از نظر تاريخي وظيفه بر دوش افرادي مي‌افتد كه احساس مسووليت‌پذيري فرهنگي دارند ؛ به فرض مثال شخصي مانند مهدي كماليان آثاري از نورعلي‌خان برومند، فرتن، هرمزي و اميري فلا‌ح ضبط مي‌كند و آن را در خانه نگهداري مي‌كند. مثلا‌از اميري فلا‌ح يك عدد مصاحبه آن هم در شب ميخك نقره‌اي فرخزاد بيشتر نمانده است. ‌

هنردوستان و جمع‌آوري رديف‌هاي موسيقي

به گفته مبصري، هدف هنردوستان فقط نگهداري رديف بوده است. مثلا‌رديف ميرزا عبدا... به روايت نورعليخان برومند متكي به روايت اسماعيل خان قهرماني كه كماليان آن را ضبط مي‌كند. رديف هفت دستگاه موسيقي اسماعيلخان قهرماني در سال 1331 رديف ميرزاعبدا... با تار پنج سيم در منزل آقا محمد مجرد ايراني ضبط مي‌شود كه دو نسخه موجود است يكي دست احمد نكوزاد و ديگري دست محمد برومند است. دور اين نوارها با ضبط صوت‌هاي فعلي مطابقت نمي‌كند. آقاي لطفي گفته‌اند كه دستگاه شور آن با رديف نورعليخان برومند مطابقت نمي‌كند. نسخه اصلي اين نوار اكنون در آمريكا است. اين اولين رديف بوده كه از ميرزا عبدا... توسط شاگردش اسماعيل خان قهرماني ضبط مي‌شود. بعد از آن برومند اين كار را انجام مي‌دهد. رديف ميرزا حسين قلي خان هم به روايت فرزندش علي‌اكبرخان شهنازي توسط وزارت فرهنگ و هنر ضبط و نت‌نويسي مي‌شود. رديف عبدا... خان دوامي توسط شاگردانش ضبط مي‌شود. اما يكسري رديف هم بوده است كه به صورت غيررسمي ضبط مي‌شود مانند رديف فخام‌الدوله بهزادي از شاگردان خوب ميرزا حسين قلي بود كه يك نسخه آن دست آقاي كماليان بوده است. اكنون انتشارات <باربد> چند نوار آن را منتشر كرده و بقيه آن مانده است. رديف ميرزا عبدا... به روايت <منتظم الحكما> كه به‌وسيله خودشان نت نويسي شده و از طرف وزارت فرهنگ و هنر با حمايت دكتر مهدي بركشلي چاپ شده است. رديف سعيد هرمزي متكي به رديف درويش خان و ميرزا حسين قلي كه توسط آقاي كماليان در منزل ضبط شده است. رديف فروتن با كمك فوزيه مجد و كماليان ضبط شده است. رديف حبيب سماعي به روايت قباد ظفر و نورعلي برومند كه متاسفانه پاره‌اي از آن به صورت مجلسي ضبط شده است. رديف طاهرزاده به روايت خوش اكنون بخشي از آن توسط انتشارات ماهور عرضه شده است. رديف طاهرزاده به روايت نورعليخان برومند كه ضبط نشده و فقط دستگاه ماهور آن توسط آقاي شجريان ضبط شده است و بخشي از آن با صداي علي‌اكبرگلپايگاني و تار برومند هست كه از طريق يونسكو چاپ شده است. رديف ميرزا عبدا... به روايت مجيد كياني كه براي سنتور نوشته شده است. رديف مجلسي مهرتاش به روايت محمدرضا شجريان است. رديف آقاي كسايي سال 1341 در راديو اصفهان ضبط كرده است. رديف روح‌انگيز با صداي خودش، رديف اديب خوانساري با تار ابراهيم سرخوش، رديف ابراهيم بوذري كه ديگر بايد منتشر شود. حد فاصل سال‌هاي 1330 تا 1357 اين رديف‌ها ضبط مي‌شود. اين رديف همه توسط هنردوستان ضبط مي‌شود و فقط همان رديف حسن كسايي كه توسط ارگاني مانند راديو ضبط مي‌شود. ‌

وي نقش مردم عادي در نظام آرشيوداري را اينگونه توصيف مي‌كند: از سال‌هاي 1340 به بعد به دليل رفاه اقتصادي مردم نوار ضبط صوت خريدند و هر كس به فراخور خود قسمتي از موسيقي را ضبط مي‌كند. مثلا‌در سال 1350 به مدت 17 ساعت از سليمان اميرقاسمي به همراه ساز هرمزي به صورت خصوصي نوار ضبط شده است. به عنوان مثال تنها بداهه نوازي كه از برومند ضبط شده، با صداي قوامي است كه در دستگاه سه گاه است وشايد كار آقاي مشحون باشد. سه تار آقا محمد مجرد ايراني سه ضبط شده است. ‌

وي در ادامه صحبت‌هاي خود به آرشيو اميري فيروز كوهي اشاره مي‌كند و مي‌افزايد: يكي از بهترين آرشيودارهاي موسيقي امير فيروزكوهي(شاعر) است. اين آرشيو اكنون نزد دخترشان است. در مقدمه كتاب حسن مشحون آدم‌هايي كه به خانه پدرش مي‌آيند را اينگونه معرفي مي‌كند. مثلا‌آن پيرمرد كه صداي تق‌تق عصايش مي‌آمد (حاج آقا محمد ايراني)، آن پيرمرد نابينا كه شاگردش دست وي را مي‌گرفت و اين طرف و آن طرف مي‌برد (برومند و گلپايگاني)، آن پيرمرد كه كيسه‌اي زير كتش آويزان بود (هرمزي)، آن پيرمرد كه سل داشت و زماني كه مي‌خواند سحر مي‌كرد (سليمان اميرقاسمي.) نسل جوان فعلي از اين اسامي اطلا‌عاتي ندارد؛ البته در چاپ جديد اين اسامي نوشته شده است. تمام اين هنرمندان به منزل فيروز كوهي آمد و رفت داشتند. حتي نوار 45 دقيقه‌اي رضا محجوبي كه پشت پرده ضبط شده و مخاطب آن <ماه خانم> است در خانه ايشان است. ‌

اين مدرس سه تار مي‌گويد: از سال‌هاي 1330 موسيقي به دو بخش تقسيم مي‌شود؛ يكي بخش حيطه فرهنگ اصيل است كه در راديو وتلويزيون جايگاهي ندارند و ديگري بخشي پايگاه اجتماعي. بسياري از هنرمندان مانند مرحوم آقاسي، دلكش پايگاه اجتماعي قوي تر از قمر تاج و اديب داشتند. در اين سال‌ها بعضي از هنرمندان كه در حيطه پايگاه اجتماعي مردمي بودند وارد حيطه فرهنگ اصيل مي‌شوند مانند پريسا كه در ابتدا جاز مي‌خوانده است. برعكس بعضي از هنرمندان از پايگاه هنري وارد پايگاه اجتماعي شدند مانند ايرج، گلپايگاني، جمال وفايي و... ‌

وي هنرمندان را حافظان موسيقي محلي در اين سال‌ها مي‌داند و ياد‌آوري مي‌كند: در عرصه موسيقي محلي خود هنرمندان شروع به فعاليت مي‌كنند. اين قشر داراي پايگاه اجتماعي برگرفته از خاطرات قومي هستند. مانند ستارزاده كه اولين دوتارنوازان ترك است كه فارسي خوانده و رسم و رسومات منطقه ترك زبان دره‌گز را مطرح كرده است. همچنين عباس وفايي تصنيف‌هاي عاشقانه را به لهجه كرماني مي‌خواند. آرشيو اين دسته به همراه آرشيو يكسري از خواننده‌هاي لا‌له‌زاري در دست سيد حسين موسوي است. ‌

سال 1357 و شروع تغيير ساختارهاي اجتماعي

سال 1357 با تغيير ساختارهاي اجتماعي و شروع انقلا‌ب و به نوعي احياي فرهنگ كهن به سرعت زياد در راس امور فعاليت‌هاي فرهنگي قرار مي‌گيرد. بهروز مبصري بيان مي‌كند: از اين تاريخ به بعد ‌

هم در بخش سنتي و هم در بخش كلا‌سيك، آرشيو كدبندي و تخصصي مي‌شود. به فرض مثال ويولنيست‌ها صرفا آثار ويولون جمع مي‌كنند. همچنين تحولي كه در شيوه نوازندگي و خود سازها مي‌شود منجر به تقسيم‌بندي كوچك‌تر آرشيوها مي‌شود. مثلا‌ني‌نوازها، تارنوازها و... ‌

اين عضو پژوهشگران خانه موسيقي از شروع فعاليت‌هاي استاني صداوسيما به فال نيك ياد مي‌كند و مي‌گويد: اين فعاليت منجر به جمع‌آوري بهترين آرشيو موسيقي محلي مي‌شود. اما چند سال پس از انقلا‌ب دوباره حيطه موسيقي از فرهنگ اصيل به طرف پايگاه اجتماعي كشيده مي‌شود؛ يكي از دلا‌يل عمده آن به خاطر در راس قرار نگرفتن هنرمندان درجه يك- از دهه 80 به بعد- در توليد موسيقي به دليل هزينه بالا‌در صداوسيما است؛ البته توليدات موسيقي سنتي به دست هنرمندان جوان مي‌افتد. ‌

وي آرشيو‌هاي پس از انقلا‌ب را در سه دسته يعني آرشيو نوازنده ها، صداوسيما و پايگاه‌هاي اينترنتي طبقه‌بندي مي‌كند و هنرمنداني كه آرشيو قوي دارند را اينگونه نام مي‌برد: فرهاد موسوي‌زاده كه آرشيو خوبي دارد. تمام گلچين هفته را ضبط كرده است از اولين شاگردهايي بوده است كه از زير دست لطفي بيرون مي‌آيد. بهترين تار يحيي، آرشيوسازهاي آقاي كماليان دست ايشان است. دست چپ ايشان به دليل نوازندگي يك بند انگشت از دست راست بلندتر است. درويش رضا منظمي از اولين كمانچه نوزاهاي گروه شيدا بود كه آرشيو خوبي جمع‌آوري كرده است. افشارنيا، طلوعي هم آرشيو خوبي دارند. شهرام اعتمادي كه 400 صفحه سنگي ناياب دارد و نوازنده تار است. رضا رضايي (خواننده) در بخش آواز آرشيو دارد. محمد موسوي(نوازنده ني) و حسن ناهيد به دليل همكاري با پايور و راديو آرشيو خوبي دارد. اما هوشنگ ابتهاج مهم‌ترين هنرمند و شاعري است كه آرشيو قوي و بي‌نظيري دارد. ايشان سال‌هاي سال مسوول پخش راديو و برنامه گل‌ها بوده است. صفحات فنوگراف سيد رحيم دست اين هنرمند است. همچنين خود ايشان هم فنوگراف، صفحات سنگي بي‌نظير و نوارهاي ريل بيشماري دارد. آرشيو ايشان در عرصه كدگذاري به صورت تخصصي‌تر است به فرض مثال موسيقي اركسترال، كار، سنتي و... جداگانه است. ابتهاج تنها هنرمندي است كه آرشيو وي با آرشيو صداوسيما پهلو به پهلو است. رامين جزايري، ميلا‌د كيايي، علي تجويدي است. يكي از بهترين آرشيوهاي ويولن دست بهمن بوستان است. آقاي كماليان آرشيو خوبي دارد كه كم است. همچنين عليرضا ميرعلينقي از بهترين آرشيوداران پس از انقلا‌ب است. ‌

تخصصي شدن آرشيوها پس از انقلا‌ب

وي ويژگي‌هاي آرشيوهاي پس از انقلا‌ب را تخصصي بودن، عنوان و بيان مي‌كند. آرشيو پس از انقلا‌ب به دليل كثرت توسط نوازنده‌ها كدبندي يا همان تخصصي شد. خواننده‌ها در اين بخش ظاهراً به دليل كم بودن خواننده‌ها كمتر فعاليت داشته‌اند. صداوسيما فعال مي‌شود و هنرمندان تا سال 1380 جمع مي‌شوند. هنرمندان درجه يك تا دهه 80 در صداوسيما كار مي‌كنند اما بعد از آن به دليل كسري بودجه كنار مي‌روند. اما هنرمندان در بخش موسيقي محلي به دليل تامين بودن مالي هنوز همكاري خود را با صداوسيما دارند. ‌

علت جمع‌آوري آرشيو را مي‌توان در يك جمله خلا‌صه كرد كه هنرجويان و پژوهشگران به راحتي بتوانند به آثار بازمانده و قديمي دسترسي پيدا كنند. اما متاسفانه عرصه موسيقي ما از نبود چنين مركزي رنج مي‌برد. مبصري در اين زمينه مي‌گويد: آرشيوهاي موسيقي بنا به دلا‌يلي به دليل در حاشيه نبودن موسيقي تمركزگرايي نشده است. يكي از دلا‌يل سردرگمي هنرجويان به دليل متمركز نشدن آرشيوهاي موسيقي است. عدم تمركزگرايي يكي از دلا‌يل رشد نكردن هنرجويان موسيقي و به‌واسطه آن پيشرفت نكردن خود موسيقي است. به فرض مثال هنرجويان مي‌خواهند ببينند كه از ميرزا حسينقلي چه آثاري وجود دارد. هنرجو بعد از گوش دادن آثار مي‌گويد كه: چرا تند مي‌زند؟ اصلي وجود داشته است كه به دليل محدود بودن زمان صفحات سنگي نوازنده‌ها تند مي‌زدند وحتي اين اصل را به هنرجويان درس مي‌دادند؛ در صورتي كه اينگونه نبوده است. بلكه به خاطر همراهي كردن سازهاي مضرابي از نظر قدرت صوت با سازهاي كششي تكنيك نواختن تند و سريع مي‌شود. حتي دومينكو- سفير فرانسه- زماني كه از كنار اتاق علي‌اكبرخان شهنازي رد مي‌شود، فكر مي‌كند كه كمانچه مي‌نوازد. يعني اين‌قدر سريع مي‌زند كه صداي تار مانند صداي كمانچه است. بعضي‌ها معتقدند به خاطر آمدن صفحات سنگي و تكنولوژي تكنيك سرعت نوازندگي تند شده است؛ در صورتي كه تكنيك نوازندگي به دليل اكو، بلندگو پايين مي‌آيد و مضراب ريز عملا‌حذف مي‌شود. ‌

وي براي رهايي از اين مشكلا‌ت مي‌گويد: امروزه چندين ارگان و متولي موسيقي داريم؛ مركزموسيقي، انجمن موسيقي، خانه موسيقي و... هر كدام از اينها ساز خود را مي‌زنند كه نتيجه آن سردرگمي هنرجويان است. پيشنهاد مي‌كنم مركز واحدي براي جمع‌آوري آرشيوها به صورت تخصصي داير شود. اين كار هم منجر به پيشرفت موسيقي، بالا‌رفتن تكنيك نوازندگي، شيوه‌هاي نوازندگي بهتر و شفاف شدن مضراب هنرجويان مي‌شود. هنرمندان شاخصي مانند لطفي، پايور، شجريان، ظريف بايد دور هم جمع شوند و به هيات دولت پيشنهاد بدهند كه يك آرشيو به عنوان <مركز آرشيو موسيقي ايران> جمع‌آوري شود. ‌

به گفته اين نوازنده سه تار و معلم موسيقي، تا سال‌هاي 1357 همه نوع موسيقي جمع مي‌شده است. اما در دوره فعلي به دليل كثرت نوازنده‌ها و گسترش ارتباطات بايد آرشيوها تخصصي شود؛ البته اتوماتيك‌وار اين كار در حال انجام شدن است. آرشيودار با شناخت نسبت به موسيقي منطقه‌اي مي‌تواند آرشيو بهتري جمع‌آوري كند. ‌

بهروز مبصري در پايان صحبت‌هاي خود كيفيت را در آرشيودار اصيل مي‌داند نه كميت را و خاطرنشان مي‌كند: شناخت از موسيقي منجر به جمع‌آوري موسيقي در حيطه فرهنگ اصيل مي‌شود. تعداد كمي از آرشيوداراني كه نسبت به موسيقي شناخت دارند در حال حاضر به انگشتان يك دست نمي‌رسد.

با تشکر از دوستان عزیزم آقایان فرید دهدزی،سجاد پوقناد و علی نجفی که مرا تهیه این گزارش همراهی کردند.

منبع:روزنامه اعتماد ملی

http://www.roozna.com/Negaresh_site/FullStory/?Id=54134&Title=گنجينه‌هاي پراكنده ‌- [آمن خادمي]

حسين عليزاده

amenmusic — Thu, 29 Nov 2007 09:53:18 GMT

گفت وگو با «حسین علیزاده» نوازنده تار و آهنگساز؛

من متناقض نیستم

اشاره: گویا علیزاده آن علیزاده سابق نیست. گویا روبروز تغییر میکند. علیزادهای که در بحبوبه انقلاب 57 ، پیش از موسیقیدانی، در لباس یک مبارز و مصلح اجتماعی ظاهر شده بود، حال کمتر میلی به بازگشت به آن فضا را دارد و اینرا میتوان در نگاه معاصر وی دید. اگر بگوییم علیزاده زمانی یک مبارزملودیست بود، بیراه نگفتیم. وانگهی تمامی ساختههای وی در آن زمان (بحبوبه انقلاب 57) همه نشانگر ذهنیت یک موسیقیدان دغدغهمند سیاسی است. آثاری مانند سواران دشت امید، حصار، ژاله خون شد،اتحاد و... آثاری است که میتوان ضرباهنگ فضای حاکم سیاسی آن زمان را دریافت. به مرور موسیقیدان چریک ما لباس رزم خود را در میآورد و خود را به واقعیت موسیقی نزدیکتر میکند؛با اینحال چندان هم از فضای اجتماعی بیتأثیر نیست واثر «نینوا» را براي اركستر زهي و ني میسازد.با سازهای ملی، اثر ارکستر ایرانی «شورانگیز» را اجرا میکند، در تکنوازی آثاری مانند «ترکمن» و «هجرانی» را ارائه میدهد که موجب ارتقای دو ساز اصلی خود تار و سهتار بود. در بخش آموزش هم، یکی از فعالان بود. گمان مي رود علیزاده رفته رفته از فضای اجتماعی فاصله میگیرد و بیشتر هنرمندی انتزاعی میشود وآن توجه و تعهدی که در اجرا و تنظیم آهنگها از وی دیده میشد، کمتر دیده شد. از «راز نو» به بعد آثار علیزاده دارای رمز و رازی شد که بیانگر ذهنیت انتزاعی بود، تا اجتماعی. از اواخر دهه 60 به بعد، میتوان ردپای کماهمیتی وی به آثار ارزشمند را ببینیم. گرچه از همان تاریخ به بعد خود وی و عمده کارشناسان وی را موسیقیدانی میدانستند که هر لحظه ایده نو و نوین به ذهنش میرسد، تا جایی که وی را با نیما یوشیج در شعر مقایسه میکردند! «راز نو» اثری بود که وی در اواسط دهه 1370 ارائه کرد. یکی از موسیقیدانان اثر و تأثیر رازنو را کمتر از افسانه نیما ندانست؛در حالیکه علیزاده امروز، نشان داد که این نظرات چندان با واقعیت سازگار نبود؛ علیزادهای که زمانی مدعی برگزاری موسیقی سازی در درون موسیقی خوانندهگرای وبا کلام موسیقی ایرانی بود، بهراحتی با مدعیان موسیقی با کلام بر یک سفره نشست و تن به مقتضیات خوانندهسالاری داد. و اینسان بود که علیزاده از علیزاده متعهد و موظف فاصله گرفت... . غرض از آوردن این اشاره، سئوالات و ابهاماتی بود که پیش از گفتوگوی حاضر ذهن سئوالکننده و البته بسیاری از شنوندگان آثار موسیقی وی را به خود مشغول کرده بود. قطعاً خود علیزاده سخنانی در مقابل این فرضیه و ابهامها دارد که ما را بر آن داشت که به بهانه کنسرت اخیر وی به همراه گروه همآوایان در تالار وزارت کشور، این سئوالها را با خود وی مطرح کنیم. بجاست که بگوییم طرح برخی سئوال و انتقادها اصلاً به معنای نادیده گرفتن کارکرد «حسین علیزاده» نیست.به طور يقين وی یکی از سرآمدان و سردمدران موسیقی دوران معاصر است که نقش وی به هیچ عنوان قابل حذف نیست. گفتی است برخی از ابهامها در حین گفتوگو رفع شد. اما بجاست که به برخی دیگر از سئوال و ابهامها جهد جدیتری شود.

ضرورت همآوایی، همآوایان

*مصاحبه را با یک پرسش کلیشهای شروع میکنیم و آن هم اينكه هدف شما از تشکیل گروه همآوایان چه بوده است؟

- برخی انگیزها و افکاری که در ذهن میآید، همیشه دلایل فرمولوار ندارد، اما شايد در طول سالهایی که يك هنرمند فعاليت دارد، يكسري افكار و ايده به صورت گنگ و نامفهوم و در بعضي از موارد بر اساس ضرورتها به ذهنش خطور كند كه در دراز مدت براساس ضرورت به كار گرفته ميشود. معمولاً محصول به مرحله عمل در آمدن این ایده و افکار گنگ، یک اثر ماندگار است که میتواند حاصل یک عمر تلاش و فعالیت صاحب اثر باشد. همیشه به خاطر دارم از زمان کودکی که چندان موسیقی ایرانی را نمیشناختم و تصاويري از تلويزيون ميديدم كه مثلاً يك گروه موسیقی از چند ساز و يك خواننده تشکیل شده است. از همان زمان با خود فکر میکردم که شاید بتوان این گروه را برعکس کرده و به جای یک خواننده از چند خواننده و یک ساز استفاده کرد!

*پس به نوعی میتوان گفت که تشکیل گروه همآوایان بر اساس پاسخ شما به «خواننده سالاری» بوده است!- آن زمان حتی معنی سالار را هم نمیدانستم. اما بحث من چیز دیگری است.من هم از یک فکر و ایده بسیار سادهای که در کودکی داشتم، چنین گروهی را به وجود آوردم. انگیزه بيروني اینکه ما در آواز موسیقی دستگاهی، متأسفانه شرایطی را پیدا کردهایم که صداي مرد و زن را در کنار هم نداریم؛ این در حالیاست که در بیشتر عرصههای اجتماعی آنها در کنار هم هستند. در اين شرايط یک مرتبه به این فکر افتادم که چرا در آواز ایرانی كه قبل از انقلاب به صورت یک موسیقی ارزشمند بود و زن هم در آن حضوري جدي داشت، آنرا مردود میدانستند؟البته شايد طيق آمار اگر به بررسي اين موضوع بپردازيم شايد دريابيم كه تعداد آثار موسیقايی که از نظر اجتماعی مردود بودهاند را بيشتر مردها خواندهاند. بنابراين به صرف زن یا مرد بودن نمي توان بر يك اثر مهر باطل يا تاييدزد. بنابراین تشکیل این گروه یکی به انگیزه فنی برمیگردد كه ميخواهد آوازهای چندصدایی یا همان پلیفونیک را با توجه به موسیقی ایرانی و جوهره آن تجربه کند. اما دیگر نکته آن است که ما بايد بکوشیم، تا موسیقی را از نظر اجتماعی نگاه کنیم؛ چراكه اگر هر کس از جنبه تخصص خود به وجود زن نگاه کند، نميتواند زن را حذف کند. بنابراين یکی از انگیزههای اجتماعی اجرای آوازهای ایرانی همين وجود زن است و حال اگر شرایط به گونهايي است که این امکان میسر نیست و شاید در نادر کشورهای دنیا چنین مسئلهاي وجود داشته باشد، بحث ديگري است - البته این قانون در ایران به دليل ناهماهنگي با مسير طبيعي انسان موقت بوده و به این صورت باقی نخواهد ماند. این جاست که وقتی در جامعهای زندگی میکنید و در اطراف شما مسایلی وجود دارد که آن را درست نمیدانید، نبايد تسلیم آن شوید. به نظر من جا داشت خوانندهاي مرد درباره ضرورت حضور زن در موسیقی دستگاهی و موسیقی اصیل ایرانی و اينكه نقش زنان در اين هنر بايد به چه صورتي باشد بايد بحث هاي جدي مي كردند و ضروت آن را به جامعه انتقال مي دادند.

به طور کلي، میتوان گفت که ایجاد گروهی مانند همآوایان چون به یک ضرورت اجتماعی بر میگشت.آنچه تا امروز از این گروه ارائه شده، بخشی از ایده و اهداف اين گروه در این زمینه بوده است؛چراكه در هر صورت موانع و محدودیتهایی بر سر راهش بوده است، امیدوارم که روزی فرا برسد، تا این موانع و محدودیتها از سر راه این موسيقي برداشته شود، تا آنگونه که شايسته است به فعالیت بپردازيم.حرکت به سوی موسیقی سازی، در مقابل خوانندهسالاری

* استفاده از همه قابلیتهای گروه (زن و مرد) برای موسیقی یک بحث است، اما آن برداشتي كه نوع كارهاي شما به مخاطب ميدهد، اين است که شما با پررنگ بودن حضور یک خواننده در یک گروه مخالف هستید و این را در آثارتان به روشني میتوان دید!

-باید در نظر داشته باشیم که موسیقی ایرانی در ابتدا با کلام شروع شده و کمکم روی آن کار شده و گسترش یافته تا با سازها ترکیب شود و به شکل امروزی درآید. ما در گذشته يك نوع موسیقی به نام «موسیقی آوازی» داشته ايم که البته آن هم در ایران به دليل شرایط ویژهای که موسیقی داشته ، همیشه دچار مشکل بوده است و تنها راه حفظ آن از راه خواندن است؛به همين دليل هميشه موسيقي توجيه پذير بوده است. حتی قبل از انقلاب ما با کمک چند تن از موسیقیدانان کوشیدیم، تا قطعاتی را بسازیم که بیکلام باشد که حرکت بسیار تازهای بود. اما پس از انقلاب چون موسیقی زیر سؤال رفت و مشکلاتی برای آن ایجاد شد، موسیقی آوازی نيز نقش پررنگتری به خود گرفت. همچنين با توجه به اینکه گفتن کلمه موسیقی در آن زمان ممنوع بود، کلمه «سرود» به کار گرفته مي شد. حتی در رادیو بايد موسیقی با کلام همراه ميشد، تا پخش شود.

به هر حال یکی از نیازهای اجتماعی اكتفا نكردن به یک نوع موسیقی است و بدانیم که در هر جامعه سنت جای خود را دارد و موسیقی نیز جای خود را.این دو موضوع نباید مانع هم باشند، چرا که ریشه در هم دارند. متأسفانه نگرشهای متحجرانه سبب میشود، تا هر کسی هر کاری را انجام دهد، تصور کند که همان کار درست بوده و باید انجام شود و دیگران در اشتباهند. همآوایان در حقیقت، نه به دليل مبارزه با تک صدایی؛ بلکه به سبب یک نیاز اجتماعی، پا به عرصه موسیقی گذاشت و هنوز هم كارهاي زيادي دارد. بزرگترین الهام ما در این گروه، الهام از زندگی واقعی اجتماعی است که در آن اگر نقش زن از مرد پرنگتر نباشد، كمتر هم نيست. برای نمونه؛ اگر سری به روستاها بزنید، به سادگی میبینید که زن و مرد در کنار هم مشغول به کارند و برای همه کارهای خود نوعی موسیقی دارند که بيشتر آنها را زنها اجرا میکنند.*شما در صحبتهای خود اشاره كرديد که نیازهای اجتماع شما را به فكر تشكيل این گروه کرده است؛ اما برخورد شما کمی متناقض است! با نگاهی كوتاه به آثار شما ميبينيم که شما بر اساس علاقه به موسيقي باكلام با خواننده هايي مانند محسن کرامتی و افسانه رسایی ،حسين عمومي و...كه چهره هاي شناخته شده ايي در حوزه موسيقي نيستند همكاري داشته ايد. از طرف ديگر شاهديم كه شما نزدیک به یک دهه با محمدرضا شجریان به همان ریتم سنتي (يك خواننده و چند ساز) همکاری داشتید! دلايل اين برخورد متناقض به خاطر چیست؟

- این مسئله را تناقض نمیتوان گفت! آن آثار هم، سبک و سیاق خود را داشت؛ البته در عین حال با سایر آثار شجریان نيز متفاوت بود.به يقين کثرت ساز و هنرمندان در کنار هم نشاندهنده نوعي دیگری از موسيقي نیست؛ بلکه وجود برخی محدودیت و اجبارهای اجتماعی سبب ایجاد آثار تازه و متفاوت میشود. در کل نباید به موسیقی از یک جنبه نگریست؛چرا كه بر اساس ضرورت میتوان آثار گوناگونی را در این زمینه ارائه داد. من و آقای شجریان گذشته هم با هم کار میکردیم و هفت سال به طور مشترک و به اتفاق آقاي كلهر نيز با هم کار كرديم ؛ اما این فعالیت مشترک مانع از این نمیشود که در زمینههای دیگر کار نکنم؛البته منكر اين موضوع نميشوم كه علاقه من به اجرای موسیقي به صورت جمعی است! هر چند در اوج فعاليت و به ويژه زماني كه در خارج از كشور تنها شدم تكنوازي نيز ميكردم و اكنون هم در اين زمينه فعاليت دارم. اما همواره و از زمانی که موسیقی را آغاز کردم، به کارهای جمعی علاقه داشتم. تشکیل گروهی مانند همآوایان هم از چنين طرز تفکر نشأت میگیرد. اگر ما زندگي اجتماعي را قبول داريم، بايد موسيقي ذهنمان نيز برخواسته از اجتماع باشد؛ البته اگر در اين دوره من نوعي فعاليت تكنوازي نيز داشته باشم، مغايرتي با آن نوع موسيقي نيز نخواهد داشت.

من زندگی اجتماعی انسانها را باور دارم و علاقهمند به فعالیتهای اجتماعی و گروهی هستم؛به همين دليل نمیتوانیم آن را از موسیقی دور کنیم. موسیقی زمانی میتواند به اوج شکوفایی خود برسد که صرفاً روی خواننده و شعر تکیه نکند. این موضوع در همه موسیقیهایی که در دنیا گسترش یافتهاند، وجود دارد. شما در غرب میبینید که موسیقی در کلیساها به صورت آواز و سرودهای مذهبی اجرا مي شده است و سپس در دورهاي ديگر موسیقی مذهبی و غیرمذهبی کم کم از هم جدا میشودو به سبب شرایط اجتماعی موسیقی سازی گسترش مییابد. اين روند نه تنها مغایرتی با هم ندارند، بلکه از دل هم در میآیند؛چرا كه ذهنیت موسیقیدان اگردر قافیه و قالب شعر محدود نشود، میتواند بسیار گستردهتر باشد و منجر به گسترش هنر موسیقی شود.

در شرق نیزنمونههاي جالبي داريم. به فرض نمونه در افغانستان تقریباً موسیقی سازی وجود ندارد و موسيقي تنها با کلام اجرا میشود. در مقابل اين نگرش كشور هندوستان را داريم كه درصد كمي ازموسيقي آن آوازی است . در ایران نیز باید بکوشیم تا موسیقی را به سمتی هدایت کنیم که کمتر بر کلام تکیه کند؛ چراكه به همین دليل نبض موسیقی اصیل ایرانی در سال های اخیر به شدت کند شده و تنها با قافیه و اوزان شعری حرکت کرده است. درباره ریتم هم باید گفت که از وقتی كه شعر ما قافیه دار شده، موسیقی ما هم قافیهدار شده است؛اين در حالي است كه ردیفهای موسیقی ما خود به خود دارای قافیه است. وقتی یک غزلی میخوانید که از ابتدا تا انتها یک وزن دارد، مضمون شعر شما را جذب میکند؛ اما اگر این وزن را در موسیقی بگذاریم، دچار یکنواختی میشود.

موسيقي گذشته بر روي اشعار هجايي (چيزي شبيه شعر نو الان) به كار ميرفته است؛ ردپاي بسيار ناملموس اين اشعار در گوشههاي باستاني رديف به طور ً مشخص است. يعني در قديم موسيقي ما بسيار متنوعتر از اكنون بوده است. البته این مقوله از جمله مواردی نیست که از طریق رسانههای گروهی بتوان مردم را متوجه آن کرد. رفع اين مشكل باید ازراه آموزش حل شود و بايد شاگرد به گونهاي تربيت شوند كه ذهن وي قافيهدار پرورش نيابد. متآسفانه ما جامعه متعصبی داریم و گاه درباره چیزهایی تعصب به خرج میدهیم که به درستی حتی آنها را نمی شناسیم. باید تمام ضرورتها را به اقتضای زمان به مردم بشناسانیم و در نظر داشته باشیم که ضرورتهای امروز جای خود را دارد و در عین حال به مسئله بهکارگیری فرهنگ و زبان خودمان نیز توجه داشته باشیم و بدانیم که فرهنگ ما در حقیقت، بخشی از فرهنگ جهانی است. نبايد به گونهاي به آن نگاه شود كه میخواهیم مانند غربیها بشویم. من بر این باورم که هر کشوری دارای فرهنگ خاص خود است كه بسيار هم غني محسوب ميشود و در عين حال فرهنگي جهاني از فرهنگ ديگر جوامع تشكيل شده است. ما بايد فرهنگ ايراني را در فرهنگ جهاني ببينيم؛ چرا كه یک جامعه پویا، جامعهای است که جوانانش هم از فرهنگ غنی کشور خود استفاده کنند و هم عقده خود کمبینی در مقايسه با فرهنگ هاي ديگر نداشته باشند.

تفاوت تعهد با شعار در اثر هنری

*با نگاهی به روند آهنگسازی شما، میتوان آن را در سه دوره خلاصه کرد.در يك دوره شما خیلی از فضاهای اجتماعی و سیاسی تأثیر میگرفتید (حدوداً از سال 1355 تا 1360) و آثار تأثیرگذاری ارائه دادید.یک دوره پس از بازگشت از خارج از کشور است که اثری مانند «شورانگیز» و... را منتشر كرديد. در 10-15 سال اخیر با بررسی آثار تازه شما اینگونه به نظر مي رسد که ضمن ورود به دوره سوم خود، نسبت به فضاهای اجتماعی بیتفاوت شدهاید !

-این شاید نظر شخص شما باشد. باید گفت که من میتوانم قطعه بیکلام بسازم كه شعارهای روز اجتماعی در آن نباشد!آثاری هستند که مربوط به دوران انقلاب میشوند. مانند سرود «ژاله خون شد» (بر روی شعری از سیاوش کسرائی) که در آن زمان بیانگر رویداد 17شهریور بود و بیشتر جنبه اجتماعی آن مورد توجه قرار میگرفت، تا اینکه ارزش هنری آن.برخی دیگر از آثار هستند که باز به ضرورتهای دیگری ساخته شدهاند که ارزش هنری هم دارند .اینکه میگویید نسبت به فضاهای اجتماعی بیتفاوت شدهام، به راستی اينگونه نیست؛ چرا که در همين مصاحبه درباره حضور و نقش زن در گروههای موسیقی بسیار بحث زيادي كرديم. من بر این باورم که ما در جامعه خود با هر شرایطی که داریم باید حس امید، لبخند و بودن را داشته باشیم. برای نمونه مبارز بودن این نیست که مردم را نگران کنیم؛ بلکه روند برگزیدن اشعار میتواند نوعی پیام برای آگاهی دادن به مردم قلمداد شود كه این نشانه پختگی یک جامعه به شمار مي آيد.اگر از کودکی بیاموزیم که در زندگی با امید پیش برویم؛جامعه به سوي شادابي و طراوت پيش خواهد رفت.در اين راستا من میخواهم بیش از اینکه به شعارهای روز تعهد داشته باشم، متعهد به هنر بمانم.* منظور از مطرح کردن این بحث بیشتر بحث تعهدی آن بود تا بحث شعاری!ديدگاهي وجود دارد كه مي گويد علیزاده دیگر آن علیزاده سابق نیست و...

-. من به عنوان یک موسيقيدان آزادم که رویه کار خود را به میل خودم دگرگون کنم و هنرمند رسالتش تحتتأثیر قرار دادن جامعه است. هنرمند جامعه را ارتقاء میدهد و باید در همه جنبهها اعم از خوشی ،پیشرفت و نابسامانیها با مردم شریک باشد و این فرمول مشخصی ندارد. در تمام دهههای فعالیتم همواره کوشیدهام تا موسیقی را به عنوان یک هنر به اجتماع امروزی نزدیکتر کنم. موسیقی ما در قدیم منع میشده و همواره در پستوها بوده وهم اكنون در حضور جمعیتهاي بزرگ اجرا میشود. ما در زمینه موسیقی به سراغ مواردي از اجرا رفتيم که در زمینه آن هیچگونه تجربه پیشین نداریم. تمام انگیزه کارهایم از جامعه میآید و هرگز جدا از جامعه نبوده و با انگیزههای درونی ترکیب شده است و من بیشتر به اصول هنر موسیقی پایبندم نه به شعارهای روز.

* گویا دعوتي از شما داشتهاند که در لهستان نینوا را اجرا کنید و ظاهراً انجام نشد!

- قرار بود برخی از آثار من به ویژه نینوا در لهستان اجرا شود صورت گیرد که توافقها هم شده بود كه زمان آن گذشت و اين اتفاق صورت نگرفت.قطعه عصيان يكي از قطعات انتخابي من دراين فستیوال بود .در اين قطعه با يك نگرش جديد و با همكاري هوشيار خيام جای هارپ را با پیانو عوض کردیم و قصد بازبيني اثر را برای ارکستر داشتیم. پيشنهاد من براي اجراي اين اثر اين بود كه آقاي خيام مسئوليت رهبری ارکستر را به عهده بگيرند. آنجا کمی سر نوازنده پیانو بحث شد؛چراكه آنها میخواستند نوازنده را خودشان معرفی کنند و ما نظرمان این بود که پیانیست را خودمان انتخاب کنیم و کسی باشد که پیشتر با وی کار کرده باشيم.درباره نوازنده نی هم آنها پیشنهاد داشتند که از چند نوازنده ایرانی که در آنجا زندگی میکنند، استفاده شود که متأسفانه چندان آنها را نمیشناختم ؛به همين دليل نتوانستم اين موضوع را بپذيرم. پس از مدتی اصرار داشتند که این نوازنده ها بسیار خوب است و من به آنجا بروم. مشکل مهم اینجا بود که من باید حس این قطعه را به نوازنده ها القاء میکردم كه متاسفانه اين موضوع از راه دور ميسر نبود .برای همین، موافقت نکردم و قرار شد که این كنسرت را در فستیوال دیگری در سال آینده با نوازندگان بیشتری اجرا کنیم.کشورهای اروپای شرقی به تازگی حرکتها فرهنگي و آشنايي با موسيقي شرقي را آغاز کردهاند ولي هنوز از نظر بودجه، امکانات کافی ندارند. اگر این حرکتها ادامه یابد و بودجه آن هم در اختیار این کشورها قرار گیرد، موسیقی ما در آنجا رواج مییابد؛چرا كه هم اكنون بسیار متداول شده که موسیقی فرهنگهای مختلف دنیا را با هم تركيب مي کنند و به صورت اركستري اجرا مي كنند.

و اما کنسرت تالار وزارت کشور

*در این مدتی که در شهریور ماه در تالار وزارت کشور کنسرت برگزار کردید، برای من جای سئوال بود که برای شما که به موسیقی ارکسترال علاقه و تمایل داشتید و شاید هم دارید، چرا دیگر میلی به اجراهای ارکسترهای بزرگتر ندارید. در آثار تازهتان میبینیم که از تعداد نوازندگان و سازها کاسته شده و این روی چگونگي سازبندی شما نیز تأثیر داشته، یعنی ایده ارکستری شما به لحاظ کیفی و کمی تغيير کرده است....

-خوب و بد موسیقی روی کثرت نوازنده ها نیست و فضاهای گوناگون دارد؛ من در حوزه موسيقي سعي كرده ام در فضاهاي مختلف كار كنم و در هر یک، هدف و رسالت خاص خود را داشتم. برای نمونه، زماني که قطعه «ترکمن» را اجرا کردم، به سادگی در مییابید که این قطعه نیاز به چیز دیگری ندارد. این را هم باید بگویم که هوشيار خيام برای اجرای همین قطعه با من تماس گرفته، تا آن را برای اجرا با پیانو تنظیم کند. یا همین قطعه قرار است با یکسری قطعات دیگر در سال آینده با ارکستر اجرا شود. اصولاً یکی از دلمشغولیها و علایق شخصی من اجراهای جمعی است و گاهی چند دسته میشود. گاهی میخواهیم کارهایی را انجام دهیم که برای سازهای ایرانی باشد و نمیتوانیم آنها را حذف کنیم و به صرف اینکه بخواهیم اجرای اکسترال داشته باشیم، نباید ساز ایرانی را کناز گذاشته و تنها از سازهای غربی استفاده کنیم؛ اما من از حدود 20سال پیش این مسئله را برای خود حل کردهام که ساز وسیله است و میتواند از هر ملتي باشد و مهم آن است که چه چیزی را القاء کند. من حتی تعداد زیادی موسیقی فیلم نوشتم که با ارکستر اجرا شده است؛ البته این را هم بگویم كه ضبط آثار اركسترال در جامعه ما نيازمند يك هزينه گزاف است كه هركسي از عهده آن برنمي آيد.با اين حال من اثر اركسترالي مانند ني نوار را با وجود مشكلات زياد مالي منتشر كردم. اين را هم بگويم كه هم اكنون در اوج انرژی هستم وتلاش مي كنم پرانرژي و باانگيزه كار كنم؛ اما این را هم در نظر بگیریم که گاه خود هم این انتقاد را میکنم که ای کاش کمی بارمسئوليتم به فرض در حوزه آموزش سبکتر بود، تا میتوانستم روی تجربههایی مورد علاقه ام مانند بخش بداههنوازی، تکنواری و موسيقي ارکسترال فعاليت كنم .با اين وجود اگر این کارها کمی به تعویق میافتد، بدین سبب نیست که آنها را کنار گذاشتهام. من زمانی که به یک چیزی علاقهمند میشوم، آنرا دنبال میکنم و خود را محدود نمیکنم.

* صحبت شما را قبول دارم ولي این سبب نمیشود که مسئوليت هايي اينچنين به لحاظ فنی روی اثر هنری تأثیر بگذارد و ما نمیتوانیم تنظیم های امروز آقای علیزاده را با تنظیمهای دیروز مقایسه کنیم و در واقع سازبندی و تنظیم آثار اشکال دارد. برای نمونه دراجراي اخير صدای ساز شورانگیز به خوبی شنیده نمیشد ...

- گاهی این اشکاللات مربوط به نوع ضبط و صدابرداری بوده و چندان هم ارتباطی به چگونگي تنظیم قطعات ندارد و مشکلی هم که در کنسرت اخیر داشتیم، دقیقاً همین بود تا جایی که تصمیم گرفتم دیگر در سالن وزارت كشور کنسرت ندهم.*بعضي از نوازندگانی که شما از آنها در گروه استفاده مي كنيد،ساز تخصصي آنها چيزي ديگر بوده است! برایم جالب است که بدانم شما بر چه اساسی در گروه نواختن سازها را به نوازندگان واگذار میکنید؟

- بيشترسازها الهام گرفته شده از موسیقی نواحی ایران یا موسیقی سنتی بوده است. اگر میخواهیم در موسیقی ایرانی به دنبال رنگ و تنوع بگردیم، نباید نگاهمان را به همین چند ساز محدود کنیم و به موسیقی ایرانی تنها در قالب موسیقی فارسی زبانها نگاه کنیم! در کشور ما این مسئله هم بسیار کم بوده و هم بسیار در اینباره تعصب وجود داشته است. در بسیاری از کشورهای دنیا از جمله آذربایجان و چین این مسئله را تجربه کردهاند. در چین ارکستر سمفونیکی از سازهای سنتی چین تشکیل شده که این ارکستر به همان قانونمندی و سازمان يافتگي یک ارکستر بزرگ است. اگر به این نکته توجه کنید، میبینید ساز ربابی كه در گروه مورد استفاده قرار گرفت با سایر ربابها متفاوت است. در اینباره با سازندگان ساز مشورت کردیم و در کل این سازها برای اینکه در گروه قابل استفاده باشد، تغییر یافته است. به طور معمول، یک نوازنده که سازی را به صورت تخصصی مینوازد، در کنار آن با سازهای دیگر هم آشنایی دارد. اصولاً نوازندگان وخوانندگاني كه با يكديگر كار مي كنيم،کسانی هستند که کم کم از لحاظ روحی و تکنیک به هم نزديك تر مي شويم و زماني که قرار است برنامهای اجرا شود، با توجه به تواناییهایشان به آنها نقشی واگذار می شود.

گزینش اشعار

* هم اكنون احساس میشود، آن تعهدی که زمانی شما در انتخاب شعر داشتید، به نظر میآید که انتخاب و گزینش شعر در آثار شما کمی احساسی است! در آثار شما انتخاب اشعار بر چه اساس است وچرا در برخی از قطعات از اشعاري استفاده كرده ايد كه معروف نبوده اند؟

- با نگاهی به دیوانهای شعر به آسانی میتوان دریافت که کدام یک از اشعار آنها دارای وزنی مناسب برای تلفیق با موسیقی است. موسیقی زماني که از دل شعر میآید،به طورکامل قابل تلفیق با موسیقی است و در این تلفیق باید مضمونها را در نظر گرفت و این بازمیگردد به اینکه رویدادهای اطراف چه اثری بر روی شما میگذارد. در ضمن ً ما نباید همهاش به دنبال حافظ و سعدی برویم و در این راستا متوجه میشویم که چندين شاعر ديگرهم داریم که اشعار خوبی گفته ويا میگویند كه كمتر مورد توجه قرار گرفته اند.همچنين در انتخاب شعر با شاعران با تجربه و اهل ذوق نيز مشورت مي كنم؛البته سعي مي كنم كه اين اشعار مناسبت زماني خود را نيز داشته باشند.

منبع :روزنامه اعتماد ملي

حسين عمومي

amenmusic — Tue, 06 Nov 2007 18:56:18 GMT

گفت و گو با دکتر حسین عمومی،نوازنده نی و معمار:

جوابی برای نشان ندادن ساز از تلویزیون نداریم

دکتر حسِین عمومِی را به عنوان نوازنده نِی مِی شناسِیم که فعالِیت هاِی برون مرزِیش به واسطه شراِیط زندگِیش در خارج از کشور بِیشتر است.عمومِی مهندس معماراست و دکتراِی خود را پس از اخذ فوق لِیسانس دانشگاه شهِید بهشتِی از دانشگا فلورانس اِیتالِیا درِیافت کرده است.به مدت 10 سال هم در رشته معمارِی در دانشگاه شهِید بهشتِی به تدرِیس مشغول بوده اند.علاقه مندان موسِیقِی کلاسِیک وِی را به عنوان ِیکِی از نوازندگان خوب نِی مِی شناسند.دکتر عمومِی در نِی شاگرد استاد حسن کساِیِی و در آواز شاگرد استاد محمود کرِیمِی بوده اند.اِین هنرمند در دانشکده هنرهاِی زِیبا دانشگاه تهران ،مرکز حفظ اشاعه موسِیقِی و هنرستان عالِی موسِیقِی ملِی،موسِیقِی به مدت چند سال تدرِیس کرده است.اِین استاد دانشگاه از سال 1363 در خارج از کشور زندگِی مِی کند و در بخش مطالعاتِی دانشگاه شرقِی وابسته به دانشگاه" سوربن" فرانسه ،UCLA و در دانشگاه واشنگتن در آمرِیکا نِیز به تدرِیس موسِیقِی پرداخته اند.دکتر حسِین عمومِی به عنوان سازنده نِی کلِیددار نِیز در اِیران مطرح است.وِی اِیده اِین کار را با حسِین دهلوِی در مِیان مِی گذارد و او هم وِی را تشوِیق مِی کند که اگر تو انجام ندهِی چه کسِی انجام مِی دهد.وِی با اِین کار نِی شش دانگ ساخته است.در اِین مِیان شاِیعاتِی هم بوجود آمده که گذاشتن کلِید روِی نِی، اِین ساز را به ِیک فلوت ناقص تبدِیل مِی کند! اِین دِیدگاه غِیرحرفه اِی و غلط است؛ چرا که اگر براِی تمام نتهاِی نِی هم کلِید بگذارِیم اِین ساز با دندان نواخته مِی شود و بالاخره رنگ صداِیِی نِی تولِید مِی شود.البته شاِید دلِیل مطرح کردن چنِین مسائل غِیر علمِی ، علاقه بعضِی از اساتِید به ساز تخصصِیشان باشد که اِین علاقه حالت تعصب پِیدا کرده و ساز را از وسِیله موسِیقِی به هدف موسِیقِیدان تبدِیل کرده است.وِی طرح تمبک کوکِی را از شش سال پِیش به صورت ناپِیوسته دنبال کرده است و آن را به سرانجام رساند. اکنون اِین ساز به مانند دِیگر سازها قابلِیت ارکسترال بِیشترِی دارد و دِیگر مشکلاتِی مانند شل وسفت شدن گرِیبانگِیر نوازندگان اِین ساز کوبه اِی نِیست.اِین هنرمند در حال حاضر شروع به ساختن دف کوکِی کرده است که هنوز به مرحله بهره بردارِی و تولِید و انبوه نرسِیده است.نگاه دقِیق و مهندس گونه دکتر حسِین عمومِی براِی به صدا در آوردن هر نت به نحو احسن و فعالِیت هاِی وِی در تروِیج موسِیقِی اصِیل اِیرانِی در خارج از مرزهاِی اِیران،ما را ترغِیب به مصاحبه اِی کرد که با هم مِی خوانِیم:

· اجازه بدهِید مصاحبه را با خبري از فعاليت هاي آينده شما شروع کنيم!

- مهمترِین خبر اِینکه من امسال تدرِیس موسِیقِی اِیرانِی را در دانشگاه "IRVINE""شروع مِی کنم. اين اولين باري است که در خارج از ايران دانشگاه معتبرِی مانند UCI""مي خواهد موسيقي ايراني را به طور رسمي جزو مواد درسي اش قرار دهد. يعني دانشجويان رشته موسيقي يا دانشجوهايي از دانشکده هاي مختلف واحد اختياري مي گيرند و موسيقي ايراني کار مي کنند. اين يک برنامه دائمي است و از سال تحصيلي 2007- 2006 موسيقي ايراني در ليست دروس رسمي دانشگاه "ارواين" قرارمي گيرد.

· رشته موسيقي يک رشته جداگانه است يا نه مانند دروس عمومي تدريس مي شود؟درباره اينکه دانشگاه دولتي است يا آزاد نير توضيحي بفرماييد!

- در کالِیفرنِیا چند دانشگاه اِیالتِی مثل UCLA در لس آنجلس و UCSF در سانفرانسِیسکو و UCI در ارواِین است که جزو بزرگترِین دانشگاههاِی آمرِیکا محسوب مِی شوند. در دانشکده هنرهاِی دانشگاه ارواِین انواع هنرها تدرِیس مِی شود که در بخش موسِیقِی آن،موسِیقِی اِیرانِی گنجانِیده شده است.همانگونه که مي دانيد بيشتر دانشگاه هاي دولتي علاوه بر بودجه هاي دولت با کمک هاي مالي مردم اداره و حمايت مي شوند. مثلا يک شخص پولدار سرمايه گذاري مي کند تا يک دانشکده براي تحقيق و تدريس در رشته فيزيک دايرکنند. يا شخص متمول ديگري وصيت مي کند با پول وي بخشي از يک دانشگاه را بسازند، مانند کساني که ثروتي را وقف مسجد و سقاخانه مي کنند. بر سردر اين دانشکده نيز نوشته شده که اين مکان را فلان شخص وقف تاسيس اين دانشکده کرده است. يا برخي از دروس با بودجه مردم تدريس مي شود. در سال هاي اخير ميان ايراني هاي ثروتمند مقيم آمريکا مرسوم شده که به دانشگاه ها کمک مالي کنند. يکي از اين افراد ثروتمند بودجه اي در اختيار دانشگاه "ارواين" قرار داده تا مطالعات اِیرانِی( PERSIAN STUDIES) را در رديف مباحث تعليمي خود قرار دهند که با هنر موسيقي شروع کردند؛البته قراراست که رشته هاي ديگر نظير ادبيات و تاريخ ، خط ، حرکات موزون و انواع هنرهاي ايراني در اين دانشگاه -که از يکي از معتبرترين دانشگاه هاي آمريکا است – تدريس شود.

· جزِیِیات مواد درسي که قرار است به دانشجوِیان درس بدهِید چه مقوله هاِیِی را در بر مِی گِیرد؟

- من پس از 20 سال تدريس به دانشجويان غير ايراني به اين نتيجه رسيدم که بايد يک خوراک درسي مناسب براي اين دسته از دانشجوها آماده کنم. نمي توانم بروم سر کلاسي که دانشجو بدون اطلاع از موسِیقي اِیرانِی نشسته است و بگوِیم درآمد "شور" را بزنيد يا بخوانيد . اين درآمد اول بود. هفته ديگر درآمد دوم ، هفته بعد درآمد سوم. تا بيايد چشم به هم بزنيد يک کوارتر تمام شده و دراين مدت چهارگوشه از شور را ياد گرفتند وبعد اصلا نمي فهمند چه شد.در ضمن اجراي اين فرمها براي آنها بسيار دشوار خواهد بود.بنابراين من درس مخصوص اين نوع دانشجويان را تدوين کردم و عنوان آن را" پيش رديف " گذاشته ام؛در حقيقت اين دروس مقدمه اي است براي کارکردن روي رديف.

من شاگرداني هم دارم که رديف کار مي کنند.زماني که در سياتل قرارداد من با دانشگاه واشنگتن تمام شد بعضي از دانشجوياني که با من کار مي کردند مي آمدند سر کلاس هاي خصوصي و کارشان را با علاقه فراوان دنبال مي کردند.آنها خيلي جدي کار مي کنند.يکي ني مي زند ، ديگري خانمي است که آواز مي خواند که حتِی کنسرت هايي هم داده اند.

* اين کتاب تهيه شده يا در دست تهيه است؟چه مطالبي در آن گنجانده ايد؟

- در اين کتاب که در دست تهيه است من با توضيح و نگارش نت و ضبط سي دي به تشريح و اجراي اين دروس در موسيقي کلاسيک ايراني پرداخته ام. در آن بعد از تعاريف اوليه و يک مقدمه تاريخي سعي کرده ام توضيح بدهم،دستگاه چيست.آواز چيست. بعد با يک منطق سيستماتيک بر اساس تئوري عمومي سيستمها موسيقي ايراني را تجزيه و تحليل کرده ام.در حقيقت با توجه به اينکه رشته تخصصي ام معماري صنعتي بود تجربياتي که در اين رشته داشتم را در موسيقي ايراني پياده و آن را به شکل سيستماتيک تجزيه و تحليل کرده ام و راهي براي دسته بندي آن پيدا کردم. مثلا شما به رديف که مي رسيد.به فرض مثال رديف استاد کريمي همانگونه که مي دانيد 147 گوشه دارد. اگر دانشجو بخواهد موسيقي ايراني را ياد بگيرد بايد حدود 150 گوشه را بياموزد.يا رديف حاج علي اکبر خان شهنازي 250 گوشه دارد . بعضي رديف ها هم وجود دارد که داراي 400 گوشه است. يا مثلا در جائي مي گويند دستگاه نوا به تنهايي 110 گوشه دارد. اين مسئله فقط شاگرد مبتدي را گيج مي کند و او را در مقابل موضوعي عجيب قرار مي دهد که شاگرد در مقابل آن احساس ناتواني مي کند و نمي داند با آن چگونه روبرو شود.

استاد کسايي مي گفتند: اين رديف به اين شکل براي کساني که علاقه مند هستند با آن آشنا شوند مانند يک آدم گرسنه اي است که يک شتر کباب شده در مقابلش قرار دهند.عظمت شتر کباب شده فرد گرسنه را مي ترساند و اشتهايش را کور مي کند؛چرا که نمي داند از کجاي آن شروع به خوردن کند.موسيقي هم همين طور است و کساني که دائما از رديف حرف مي زنند و کميت را مطرح مي کنند در اشتباه هستند؛ زيرا با يک قطعه کوچک هم مي توان موسيقي ايراني را شناساند و به اصطلاح طعم اين موسيقي را به هنرجويان چشاند و خصوصيات آن را به آن ها معرفي کرد. به خصوص اگر دانشجوي رشته موسيقي باشند که گوششان به موسيقي آشناست وزماني که از فواصل و نت ها صحبت مي شود به راحتي آن را مي فهمند در نتيجه کار با آنها ساده تر است.

* دانشجوهاي شما ايراني هستند يا خارجي؟ آيا تفاوتي براي دانشجويان ايراني وخارجي در نوع مواد درسي قائل مي شويد؟

- تجربه روز اول من در سال 2000 درUCLA"" اين بود که رسم بر اين است که رئيس دانشکده جلسه اول با استاد به سرکلاس مي آيد.استاد را به دانشجويان معرفي مي کند و خود رئيس هم جلسه اول سر کلاس مي نشيند و به درس گوش مي دهد. در اين جلسه و در ميان چهره ها هم دانشجويان ايراني ديدم و هم خارجي.از تک تک آن ها پرسيدم تا معلوم شد که از ميان 15 نفر،8 نفر ايراني و 7 نفر آمريکايي هستند. آمريکايي ها رشته شان موسيقي بود ولي ايراني ها از رشته پزشکي، جامعه شناسي ، زمين شناسي ، زبان و ... آمده بودند. از آن ها مي پرسيدم از موسيقي چه مي دانيد و جواب مي گرفتم هيچ چيز. جلسه اول را درس مشترک براي همه شروع کردم و يادم هست که گوشه "نصيرخاني را در ماهور کارکرديم .

اول با خواندن شعر و تلفظ صحيح لغات شروع کردم و سپس با ملودي مخصوص گوشه "نصيرخاني" را خواندم و شاگردان هم هرکدام در حد خود سعي کردند. جلسه اول اين گونه برگزارشد.

جلسه اول را اجبارا با هم انگليسي صحبت کردِیم.ولي قرار شد از جلسه بعد اعلام کنيم ايراني ها روز ديگري بيايند،.اين فرصتي بود که دانشجويان ايراني با فرهنگ زبان فارسي و شعر آشنا شوند. براي آمرِیکاِیِیها به شکل ديگري شروع کردم. بيشتر با خود موسيقي که مي نواختم برايشان توضيح مي دادم،اما براي ايراني ها الزاما با تاريخ شروع کردم؛چون چيزي از موسيقي نمي دانستند. به اغلب آن ها وقتي مي گفتم بخوان.مي گفت صدا ندارم ولي من همه را به خواندن وادار کردم و در پايان سال هم کنسرتي برگزار کرديم.

*مگر شما آواز ايراني هم تدرِیس مِی کنِید؟

- بله ، همان طور که اشاره کردم کلاس آشنايي با موسيقي ايراني را با آشنايي با شعر و از طريق خواندن انجام مي دادم .صداي يکي از خانم هاي آمريکايي را دارم که اگر برايتان بگذارم باورتان نمي شود که اين شخص آمريکايي باشد بسيار خوب مي خواند هم از لحاظ فواصل و هم از نظر تلفظ لغات فارسي.من با دانشجويان ايراني با خواندن يک شعر و توضيح آن و بعد کار کردن روي خواندن شعر بدون موسيقي و پي بردن به معاني آن شروع مي کردم و آهسته آهسته وارد موسيقي مي شديم. مثلا شعر بابا طاهر " يکي درد و يکي درمان پسندد/ يکي وصل و يکي هجران پسند د" را در گوشه "بختياري" مي خوانديم . رفته رفته به اين ترتيب صداي دانشجويان را باخواندن اين شعر در مي آوردم و همه شروع مي کردند به خواندن. چيزهاي ساده از اين دست و چند تصنيف ياد گرفتند.اگر يادتان باشد گفتم هشت دانشجوي ايراني در کلاس بودند.اِین تعداد آنها به 43 نفررسيد؛چون دانشجويان دوستانشان را هم دعوت مي کردند. يعني به جايي رسيد که من ديگر فرصت و وقت براي دانشجويان بيشتر نداشتم. قرار داد من براي 15 ساعت در هفته بود که به 25 ساعت رسيده بود و هنوز دانشجوي جديد مي آمد و من هم علاقه مند بودم که با آن ها کار کنم و وقت اضافه هم مي گذاشتم و مي نشستم و با آن ها صحبت مي کردم و کار مي کردم و بچه ها اين کلاس را خيلي دوست داشتند، دانشجوياني بودند که تازه از ايران آمده بودند.آن هايي که دو يا سه سال بود که آمده بودند، آمادگي بيشتري داشتند و راحت تر و سريع تر مشارکت مي کردند.

· هدف بيشتر دانشجويان از انتخاب اين درس چه بود؟شناخت و علاقه آنها به موسِیقِی اِیرانِی آنها را به کلاس شما مِی کشاند ِیا مانند اغلب دانشجوِیان فکر پاس کردن دروس انتخابِی آنها را وادار مِی کرد؟

- طبيعي است در وهله اول دانشجويان مي خواهند واحدهايش را پاس کنند، ولي اين کلاس ها برايشان فضاي ديگري را مطرح کرده بود که قبلا هيچ گاه تجربه نکرده بودند.در حقيقت اين کلاس ها را مي توانم بگويم آشنايي با فرهنگ و ادب فارسي بود به بهانه موسيقي ايراني. تنها راه خواندن بود چون آشنايي با هر سازي مخصوصا ني زمان زيادي مي برد و دانشجويان تنها به مدت يک ترم مِی توانستند اين درس را انتخاب کنند.بعضي از آنها هيچ وقت سعي در خواندن به خصوص آواز ايراني نکرده بودند اين کار برايشان خيلي دشوار بود ولي رفته رفته جرات پيدا کردند.من تدريجا آن ها را به وسيله موسيقي با شعر فارسي آشنا مي کردم.از تاريخ موسيقي ايراني و از ادبيات فارسي صحبت مي کردم که براي آن ها لذت بخش و آموزنده بود. قرار نبود که اين دانشجويان خواننده شوند ولي فرصت خوبي بود تا اين جوانان که متولد خارج از ايران بودند با تاريخ و شخصيت هاي مهم و سازهاي موسيقي ايراني آشنا شوند .

· در واقع اطلاعات عمومي فرهنگي و موسيقي به آنها ياد مي دهِید؟

- بله.در اين حد که با تاريخ و فرهنگ موسيقي ايراني قدري آشنا شوند. دانشجويان با سازهاي ايراني آشنا شوند و نام نوازندگان و خوانندگان را بدانند.به تدريج تفاوت بين صداي سنتور، تار و سه تار را تشخيص بدهند و بدانند هر کدام چگونه نواخته مي شود.در جلساتي از نوازندگان سازهاي مختلف دعوت مي کردم که بيايند سر کلاس و توضيح دهند" تار" چه سازي است ِیا کمانچه چيست ؟به طورکلي سازهاي ايراني را برايشان توضيح مي دادم .از همه مهم تراِینکه از طريق موسيقي من به آن ها مي گفتم که موسيقي محمل شعر است، شعر ما هم يعني ادبيات فارسي. تمام فلاسفه ايراني و همه اهل ادب در ايران صحبت هايشان را با شعر مي گفتند، مولانا يک فيلسوف است. رودکي ، سعدي ، عطار،حافظ اين ها همه فيلسوف هستند منتهي بيان آن ها با شعر است، بخش عمده ادبيات فارسي کلام اين بزرگان است. کلامشان شعر گونه است و بر خلاف فرهنگ هاي زبان ريشه لاتين که ادبيات از لغت نامه و نوشتن مي آيد؛لغت ادبيات در فارسي از لغت ادب گرفته مي شود و کسي که با ادبيات آشنا شود در حقيقت با ادب و آداب زندگي آشنا مي شود.به خاطردارم من سر همين کلاس ها با دانشجوياني برخورد کردم که رفتار آن ها با معيارهاي ايراني و تربيت ايراني جور نبود ولِی پس از طي اين دوره کوتاه، رفتار آن ها عوض شد و حتي از طرف اوليائ آن ها با من تماس گرفتند و در مصاحبه هاي راديويي اين موضوع را بيان کردند که پس از طِی اِین دوره رفتار فرزندانشان تغيير کرده در حقيقت اين موضوع را بايد به حساب معجزه شعر ادبيات فارسي گذاشت . ضمنا روي اين نکته تاکيد مي شد که هر ايراني با ارائه هنر و ادبيات و ميراث هاي غني فرهنگي خودش مي تواند از هويت ملي خودش درکشور چند مليتي مثل آمريکا و کانادا صحبت کند.تکنولوژي غرب و ثروت هاي مادي دراختيار همه ملل مي تواند قرار گيرد. ولي آنجا که شما از ادبيات فارسي صحبت مي کنيد، فارسي را مي خوانيد و آنجا که موسيقي ايراني اجرا مي شود مي توانيد سرتان را بالا بگيريد و بگوييد هويت فرهنگ ملي من اين است.من از يک کشوري مي آيم که هنر و شعرش اين است و اين را دانشجوِیان به خوبي درک مي کردندو باور داشتند.

اِین تجربه من بود در سال 2000 در دانشگاه UCLA"".اما در دانشگاه واشنگتن که در شهر سِیاتل در اِیالت واشنگتن است و ِیک دانشکده اِیالتِی است ،دو سال تدرِیس کردم که از سال 2003 شروع شد.در اِین دانشگاه در رشته موسِیقِی ملل که جزِیِی است از دانشکده موسِیقِی ،از من دعوت شد که موسِیقِی اِیرانِی تدرِیس کنم.اِین تجربه کاملا با تجربه دانشگاه UCLA""متفاوت است ؛چرا که تمام دانشجوِیان من غِیر اِیرانِی و از دانشجوِیان رشته موسِیقِی بودند.در طِی اِین دو سال من تمام 11 درس پِیش ردِیف را با آنها کار کردم.و تقرِیبا 10 نفر از اِین دانشجوِیان هر دو سال را ادامه دادند حتِی پس از طِی اِین دوره به کلاس هاِی خصوصِی من مِی آِیند.چون من ساکن شهر سِیاتل شده بودم و کلاس هاِیِی خارج از دانشگاه داِیر کردم که به اِین کلاس ها مِی آِیند و بر روِی ردِیف کار مِی کنند.

اِین تجربه بسِیار جالب بود وبعد از دو سال کار (ِیعنِی چهار ساعت در هفته)دانشجوِیان آمرِیکاِیِی من تمام دستگاهها و آوازها را تشخِیص مِی دادند و نام بسِیارِی از گوشه ها و طبقات مختلف دستگاهها را با شنِیدن چند جمله از آن به زبان مِی آوردند.اِین تجربه موفقِیت آمِیز واقعا باعث خوشحالِی من و امِیدوارِی من به اثر دروس پِیش ردِیف در امر آموزش موسِیقِی اِیرانِی شد.

* ارتباط و نظرشان درباره ربع پرده ها در موسِیقِی ايراني چه بود؟ مي فهميدند يا اينکه اصلا کارشان به آن درجه از شناخت نرسيد که بخواهند با ربع پرده هاي ايراني آشنا شوند؟

- - يادتان باشد که در موسيقي ما هميشه از فاصله ها صحبت مي کنيم و جمع فاصله ها است که براي اجراي ملودي ها به کار مي رود.زماني که مي گوييم ربع پرده يعني فاصله ربع پرده. ما در موسيقي فاصله اي کوچک تر از نيم پرده نداريم پس اين اصطلاح ربع پرده را بايد دقيقا توضيح داد.ما در موسيقي اروپايي دو فاصله دوم داريم، فاصله يعني نسبت فرکانس يک نت به نت پايين تر از خودش.مثلا مي و فا دو نت پشت سر هم هستند که فاصله ي اين دو از هم نيم پرده است و يا فاصله نت DO"" تا "R"
يک پرده است.در موسِیقِی اِیرانِی علاوه بر فواصل دوم موسِیقِی غربِی ، سه چهارم پرده و پنج چهارم پرده نيز داريم ولي فاصله ي ربع پرده نداريم.

اما در جواب سوال شما عرض کنم که اِین نوع فاصله ها براِی موسِیقِیدانان ونوازندگان حرفه اِی و با تجربه و به خصوص کسانِی که با موسِیقِی ملل مختلف در تماس هستند،بسِیار طبِیعِی و آشناست و پس از مقدارِی تمرِین و تکرار براِیشان عادِی و محسوس مِی شود.

* تاريخچه ني از دِیدگاه شما با چه روالِی مِی تواند مطرح شود. آيا اين ساز تاريخچه گسسته داشته يا تاريخچه پيوسته؟

- اين ساز ِیک ساز بين المللي است و خاص تنها کشور ايران نيست. ني در حقيقت يک ماده طبيعي است که انسان از آن به عنوان ساز استفاده کرده است. به روايتي اين ساز قديمي ترين ساز در دنيا است. نِی به عنوان قدِیمِی ترِین وسِیله موسِیقِی ساخت دست بشر شناخته شده است. نتِیجه کاوشهاِی بعمل آمده در اِین زمِینه، تارِیخ استفاده از گِیاه نِی را براِی ساختن سازهاِی بادِی در ارتفاعات امرِیکاِی جنوبِی (در کشور پرو) به 10 هزار سال قبل باز مِی گرداند. در مصر پنج هزار سال قبل ازنِی استفاده مي شده است.به طور يقين در ايران هم وجود داشته است.در مينياتورهايي که در موزه هاي جهان موجود است در کنار دف و سازهايي که آن زمان مورد استفاده قرار مي گرفته است و به عنوان سازاصلِی مطرح بوده است. تاريخ اين مينياتور ها به هزار سال قبل برمي گردد.

* درباره تکنيک نوازندگان ني در آن دوره و تفاوت آن در مقاطع زماني ديگر بگوِیِید؟

- من در موزه اِی در اِیرلند مينياتورِی پِیدا کرده ام مروبط به اوايل دوره صفويه وکار ميرزا علي نقاش . يعني در حدود 400 سال قبل که با تکنِیک امروز اِیران مِی نوازد. اصولا زماني که نِی را با لب مي زنند.سر نوازنده کج مي شود و ني به طور مورب زير لب ها قرار مي گيرد.ولي با اين تکنيک که ما در ايران استفاده مي کنيم و من اسمش را گذاشته ام تکنيک اصفهان (دليل آن هم اين است که ما نوازندگاني را مي شناسيم که در اصفهان از چند نسل قبل از همين تکنيک)استفاده مي کردند. بعضي ها مي گويند نايب اسدا... اين تکنيک را ابداع کرده ولي مينياتوري که من ديدم نشان مي دهد که از 400 سال پيش ني با اين تکنيک نواخته مي شده است.

*يعني با تکنِیک اصفهان؟

- بله.در همان دوره صفويه هم اين تکنيک متداول بوده است.به احتمال زياد اين تکنيک هم مانند خيلي مقوله هاي دِیگر هنرِی که از بين مي رود و دوباره برمِی گردد و متداول مِی شود،در دوره اي اين تکنيک به کار گرفته نمي شده و با لب مِی زدند. بعد نايب اسدا... دوباره به تکنِیک قدِیم برگشته و از دندان استفاده کرده. ناگفته نماند که در ترکمنستان مردم ترکمن هم با دندان مي نوازند. من عکسي دارم که يک نوازنده و يک خواننده ترکمن را نشان مي دهد، در اين تصوير نوازنده ني تکنيکي بسيار نزديک به تکنيک اصفهان دارد. و به نوعي براي صدا درآوردن از ني که از دندان هاي خود استفاده مي کند ؛البته شيوه نوازندگي با دندان توسط ترکمن ها يک مقدار تفاوت دارد. ترکمن ها به جاي اين که ني را بگذارند روي لب ها، مي گذارند روي دندان هايشان و با زبانشان هوا را به سر ني هدايت مي کنند. در تکنيک اصفهان ني ميان دندان هاي فوقاني قرار مي گيرد و صداي ني هم متفاوت است البته ترکمن ها موسيقي خودشان را مي نوازند و طبيعتا صداي نِی حالت فولکوريک دارد، مانند ني هاي محلي را که در ايران هم هست و صداي متفاوتي از تکنيک اصفهان دارد.

* نوازنده نِی در آن مينياتوري که شما در موزه ديده اِید، نِی را با لب مي زده يا دندان؟

- همين را مي خواستم بگويم، مينياتور نشان مي دهد که ني رفته داخل دهان نوازنده و بين لبهاِیش هم باز است. يک تفاوتي ميان با لب نواختن و با دندان نواختن وجود دارد.زماني که با لب مي نوازند لبها بسته هستند؛در صورتي که در تکنيک اصفهان فاصله اي بين دندان ها وهمِینطور لب ها هست .هواداخل دهان به وسيله زبان هدايت مي شود و به سر ني برخورد مي کند تا صدا توليد شود. در اين تکنيک صدا پشت دندان هاي رديف بالاو در داخل دهان توليد مي شود؛به همين علت کيفيت صدا کاملا با زماني که ني خارج از دهان باشد متفاوت است. در اين مينياتور سرنوازنده عمودي است و دهان نوازنده باز است ولي در همان رديف مينياتور ها گاهي نشان داده شده که گردن نوازنده کاملا کج است، اگر ني نوازهاي ترک را ديده باشيد در قونيه و بر سر مزار مولانا خيلي اين حالت گردن و سر کج را بيشتر نشان مي دهند چون زماني که مي چرخند سر و گردن را کج مي گيرند که فلسفه اي براي خود دارد و اين را روي ني بيشتر نشان مي دهند و در زمان نواختن اين ساز يک حالت افتاده به خود مي گيرند و گردنشان را کج مي کنند؛ در صورتي که درتکنيک اصفهان سر را راست مي گيرند و همين حالت و زاويه سر در اين دو تکنيک کاملا متفاوت است اين توضيحات را به اين منظور دادم که روشن کنم که تکنيک اصفهان در اين مينياتور کاملا مشخص است و زمان آن بر مي گردد حداقل به 400سال قبل.

** من فکر مي کردم که اين تکنيک نوازندگي مربوط به دوره نايب اسدا... بوده است.مي خواهم بدانم اين مسئله تاريخچه اي گسسته داشته يا پيوسته. يعني يک زماني بوده به فراموشي سپرده شده و در دوره هاي بعدي دوباره زنده و مورد استفاده قرار گرفته است؟

- از ِیک طرف مِی گوِیند نايب اسدا... ابداع کننده اين شيوه است .اما از طرف ديگر آن مينياتور را مي بينم که با تکنِیک اصفهان مي زند.تکنيک و سنت ني نوازي تاريخ پيوسته اي نداشته و در بعضي مقاطع تاريخ گسستگي داشته. کما اينکه اصولا موسيقي هم در ايران چنين سرنوشتي داشته است. بعضي موسيقي ايران را با موسيقي هند مقايسه مي کنند؛در صورتي که در هند موسيقي واقعا جزو عبادات است و موزيسين ها مقام والاي معنوي و روحاني داشته اند و جزو بزرگان و مقدسين جامعه به شمار مي روند. مي توان گفت که زمان ساسانيان خنياگران يک چنين موقعيت اجتماعي داشته اند.مي گويند زمان ساساني وزراء براي وارد شدن به دربار بايد از خنياگراني مانند باربد،نکيسا و ... اجازه مي گرفتند چون مقام بالا تري نزد شاه داشته اند.اين چيزي است که در هند هم بوده است؛البته روابط اجتماعي به مرور در جوامع دگرگون شده و امروزه موسيقي کلاسيک در هند مثل گذشته نيست ولي دگرگوني ها با تحولات دروني جامعه تدريجي اتفاق افتاده است نه تحت تاثير نيروهاي بيروني دگرگون کننده. نسل هاي جديدشان ديگر آن لباس هاي فاخر را نمي پوشند و عرضه موسيقي به گونه هاي امروزي است نه فرم هاي قديم. شجاعت حسين خان سيتار نواز استاد دانشگاه UCLA" "يک فيلم تهيه کرده که نامش را هم گذاشته ((خاندان)) اين فيلم مستند نشان مي دهد پدر و پدر بزرگ و چند نسل خانواده او سيتار مي نواخته اند و موقعيت آنان را در جامعه هند نشان مي دهد که آن ها لباس هاي فاخري مي پوشيدند، حرکات و رفتارشان شبيه به شاهزادگان و درباريان بوده.به خاطر دارم که يک بار"بسم ا... خان" به ايران آمده بودند که دکتر صفوت زنگ زدند و گفتند: بيا مرکز. قرار بود " بسم ا... خان" از مرکز حفظ و اشاعه بازديد کند. رفتم و ديدم که از طرف تلويزيون هم براي تهيه گزارش آمده بودند که اين گزارش شب از تلويزيون پخش شد. من با او صحبت مي کردم که کجا ها برنامه داشتيد و کي به هند بر مي گرديد؛ ايشان با حالتي منقلب گفت: به زيارت امام رضا(ع ) مي روم و بعد بر مي گردم هند. با ذکر نام امام رضا اشک از چشمانش سرازِیر شد. ايشان مسلمان هستند و اعتقادات بسيار شديد مذهبي دارند که اين اعتقاد در کارشان نيز ديده مي شود در حقيقت کارشان عبادت است. ايشان مي گفت که ما به حال خودمان مي نشينيم در خانه، ساز خودمان را مي زنيم و مردم براي شنيدن و همراه شدن با ما به منزل ما مي آيند؛البته امروز اين رابطه ها هم عوض شده و اين موسيقي در دنيا روي صحنه به شکل کنسرت اجراء مي شود. هميشه موسيقي جزو زندگي شان بوده است.ايشان در خانه شان مشغول کاري معنوي بوده اند و مردم براي کسب فيض به منزلشان مي رفتند.برخي نيز بيشتر مي ماندند و به فراگرفتن موسِیقِی در نقش شاگردارتباط برقرار مِی کردند. آنجا زندگي مي کردند و با استادشان در يک محيط واقعا هنري- آموزشي روحاني زندگي مي کردند.

* مانند نيازهاي فيزيولوژيک جامعه؟

- بله. يعني موسيقي کلاسيک هند جزء پديده هاي فرهنگي هنري ودر عين حال مذهبي بوده است.

* يعني همان روندي که موسيقي فولکلور ما داشته ودارد،هنوز همان را بدون هیچ منعی دنبال می کند؟

- دقيقا! در هيچ دوره اي نيامدند بگويند موسيقي منع مذهبِی دارد.اين هنر روال خيلي طبيعي را طي کرده است.اما در ايران پس ازاواِیل اسلام ودر دوره صفويه به موسيقي ايراني خيلي حمله شد.

* اما در قصر عالي قاپواتاقهاي براي اجراي موسيقي درست کرده بودند.حتي مينياتورهاي آن هنوز موجود است.نوع معمارِی هم به گونه اي بوده که زنان از پنجره هاي که به اين اتاق هاي اشراف داشت ،برنامه هاي موسيقي را دنبال مي کردند!

- همانگونه که مي دانيد صفويان 200 سال درايران حکومت کردند.دراين مدت شاه هاي متعددي آمدند و رفتند.در ابتدا حکومت اين سلسله، تعداد زيادي ازنوازندگان و موسيقيدانان را اعدام کردند و گفتند ساز حرام است. ولي همان طوري که اشاره کردِید در زمان شاه عباس در کاخ عالي قاپو اتاق مخصوص موسيقي ساختند، اين موضوع شايد دور از ذهن باشد و باور کردن آن مشکل باشد، همان طوري که امروزه اگر از ما بپرسند چرا در تلويزيونهاي ايران تصويري از ساز ديده نمي شود.جوابِی براِی اِین سوال ندارِیم.

* پس شما دليل عمده اين گسست را وقوع اين گونه مسائل مي دانيد؟

- بله همان طور که عرض کردم در دوره هاي مختلف به موسيقي ايراني ظلم شده و مورد بي عنايتي قرار گرفته است.

* يعني حمله هاي مذهبي؟

- بله. در اين دوره ها موسيقي در پستوها و در خلوت ها وجود داشته است؛ چون موسيقي را هيچ گاه نمي توانيم از يک جامعه بگيريم. همان طور که بني آدم احتياج به غذاي مادي دارند احتياج به غذاي معنوي نيز دارند.صداي خوش و موسيقي گوش نواز هم يکي از غذاهاي مطبوع طبع بشر است. اگريک جامعه بتواند بدون غذاي جسماني زندگي کند، مي تواند بدون غذاي روحاني هم زندگي کند.

* تناقضي بين اِین مطالب هست .ما مي بينيم که در دوران صفویه ساز حرام مي شود و مردم به آواز روي مي آورند و در ادامه این تحول،هنرتعزيه گسترش پيدا مي کند .از طرف ديگر مي بينيم که شهر اصفهان با اِینکه پاِیتخت حکومت صفوِیه است،مکتب دار ساز ني نیز است!

- دقيقا همين طور است که مي گوييد. زمان صفويه ساز تحريم شد ولي موسيقي به طور کلي تحريم نشده بود و به صورت آواز روي منبرها و مراسم مذهبي رفت .آثار آن هنوز در اصفهان ديده مي شود.زماني که من دوره کودکي و نوجواني را مي گذراندم به خاطر دارم در مراسم روضه خواني منزل عمومي ها در اصفهان بهترين خوانندگان در لباس روحاني روي منبرها مي رفتند و مي خواندند. اساتِیدِی مانند تاج اصفهاني، اديب خوانساري. اين قشربه طور کلي "مذهبي خوان" بودند. پدر تاج از معممِین اصفهان و نام اِیشان تاج الواعظِین بود. به اِین ترتِیب روي منبراين موسيقي را به صورت آواز خواندن در مراسم مذهبي حفظ کردند.

از آنجايي که صداي ني مانند صداي تار و سنتور و سازهاي کوبه اي طرب انگيز نبوده و صدايش به صداي انسان خيلي نزديک است؛منع نشده است.خيلي جالب اينکه اوايل انقلاب که کسي جرات نداشت ساز دستش بگيرد، ني را که مي ديدند ايراد نمي گرفتند. من خودم زماني که مي خواستم بروم خارج از کشور. در فرودگاه گفتند که آقا اين جعبه چيست؟ شما ساز داريد؟ گفتم: بله. گفتند: چه سازي؟ گفتم: ني.نامه اي هم داشتم. چون در گمرک فرودگاه بايد نامه اي مي برديم با اين مضمون که ايشان اجازه دارند سازشان را با خودشان ببرند. مامور بازديد چمدان ها،در همان شلوغي ساعت 6- 5 صبح فرودگاه از من خواهش کرد:يک قطعه برايش بزنم.فکر کنيد در فرودگاه ساعت 6 صبح که آدم حواسش به چمدان هاست ساز زدن کار راحتي نبود ولي بالاخره براي جلب رضايت مامور جمله اي کوتاه زدم. گفت: به به!مي خواهم بگويم اين عشق به موسيقي در بطن جامعه بود به ويژه ني. خلاصه آن آقا چمدان ها را اصلا کنترل نکرد و گفت: برو، با يک گچ ضربدر مي زدند روي چمدان ها به اين معني که کنترل شده ولي چمدان هاي مرا بدون اينکه درش را باز کنند علامت زدند و رد کردند. اين تجربه در آن شرايط در من خيلي اثر گذاشت به طوري که آن را فراموش نمي کنم.

* پس به دليل حزن انگيز بودن ني است و نزديک بودنش به صداي انسان که استفاده از آن ممنوعيت نداشت؟

- بله بعضي وقت ها من حس مي کنم که نوازنده ني در ني آواز مي خواند يا به وسيله ني آواز مي خواند. خيلي از شنوندگان ايراني و غير ايراني هم اين را به من گفته اند که وقتي صداي ني را مي شنوند احساس مي کنند که کسي آواز مي خواند ؛به خصوص صداي بم ني در تکنيک اصفهان به صداي انسان خيلي شباهت دارد.

* مي توانيم بگوييم که در ني صاحب مکتب بوده ايم؛مکتب به معناي چند شيوه به هم پيوسته؟

- اول بايد مکتب را تعريف کنيم.بعد روشن کنيم که مختصات آن چيست و پيروان آن چه کساني هستند.اساتيد اين مکتب چه کساني بوده و هستند. مکتب ني دست نوازنده هاي اصفهاني است.

* يعني شما مي گوييد،اصفهان صاحب مکتب ني نوازي بوده است؟

- بله.اگرشما به غير ازاصفهان شهري را پيدا کنيد که بتوانيد مختصات ني زدن در اين شهر را تعريف کنيد،تفاوت آن را با شهراصفهان بگوييد و بتوانيد اساتيد و پيروان يا شاگردان آن را مشخص کنيد مي توانيم اين دو شهر را با هم مقايسه کنيم اما اصلا شهري به جز اصفهان که در آن ني بنوازند و مکتب داشته باشند،نداشته ايم.

* در راس اين مکتب نايب اسدا... بود؟

- ما قبل از نايب اسدا...، سليمان اصفهاني بعد آقا باشي و بعد نايب اسدا...، و نوايي و کسايي را داريم .

* استاد کسايي زير مجموعه نوازندها ِیِی ست که برشمردِید؟

- در کتاب "تاريخ ضبط موسيقي" نوشته دکتر ساسان سپنتا نگاشته شده که استاد حسن کسايي که فقط سه ماه به کلاس نوايي رفتند.حالا فکر مي کنيد کلاس نوايي چه بوده است.فکر مي کنيد اين کلاس مثل کلاس هاي امروزي بود که مثلا ساعت 4 شروع شود و ساعت 5 تمام شود؟ نه اينگونه نبود. خود استاد کسايي هم اين گونه کلاس نداشته اند که سر ساعت بيايند و سر ساعت بروند. در حقيقت کلاس هايشان کلاس حال و دور هم نشستن و گفتن و شنيدن و باهم بودن است. در كنار آن از موسِیقِی صحبت کردن ،نواختن و خواندن . به گمان من کلاس ها آنگونه نبود که سر ساعت شروع شود و تمام شود.آنها دور هم مي نشستند و سازي مي زدند و صحبتي مي کردند و استاد بر مي گشتند منزل.هر چه استاد کسايي دارند از خودشان است و از روي ضبط هايي که نايب اسدا.. باقي مانده است.اِین از لحاظ تکنِیک نِی نوازِی .ا زنظر موسِیقِی همنشِینِی با خانواده استاد شهناز ،استاد تاج و هر منبع آموزشِی دِیگر مانند استاد صبا .

*اشاره کردِید که استاد کساِیِی از نظر تکنِیکِی از نوارهاِی ناِیب اسداله نِیز استفاده کرده اند،اما سه، چهار اثر بيشتر از نايب اسدا... باقي نمانده است که کيفيت آنها هم خوب نيست!

- آثار نايب اسدالله شامل دشتي، بيات ترک،ماهور و بيدادهمايون است و شاِید ِیکِی ،دو صفحه دِیگر.هم زمان با استا د کسايي حسين ياوري را هم در اصفهان داشتيم که ني مي زدند،ضبط ايشان هم هست شيوه نوازندگي شان هم هست، صدايي که از ني در مي آورند نيز هست. کاري که استاد کسايي در نوازندگي ني مي کنند مشابه با کاري است که استاد عبادي در سه تار نوازي کردند. در يک مصاحبه استاد عبادي مي گويند:«من شروع کردم روِی ِیک سيم زدن و ملودي ها را روي يک سيم در مي آوردم.» بعد که خانه مي آمدم از دوستانم مي پرسيدم. مي گفتند: اين طور که مي زدي خيلي قشنگ تر بود. در حقيقت استاد کسايي هم همين کار را مي کنند يعني با استفاده از امکانات ضبط از جمله ميکروفن، اکو و ... صداي ني را به مرور زمان صاف وصاف تر و در حال حاضر خيلي خالص شده است و صداهاي فوت که قبلا متداول بود، از آن گرفته شده. شيوه نوازندگي در سه تار اين بود که همه سيم ها را به صدا در مي آوردند. صداها خيلي درهم و شلوغ بوده است.ولِی به ترِیج استفاده از تک سِیم راِیج شد وصداِی سه تار استاد عبادِی با ساز پدرشان مِیرزا عبداله متفاوت شد.همِین اتفاق در نِی استاد کساِیِی افتاده و صداِی ساز اِیشان به طرف زلالِی وشفافِی رفته که در گذشته متدوال نبوده است.صداِی نِی به عوامل مختلفِی بستگِی دارد از جمله به فرم دهان،دندان و حجم داخل دهان نوازنده؛به همِین دلِیل صداِی نِی اشخاص با هم متفاوت است.صداِی نِی من هر چقدر سعِی بکنم مانند صداِی نِی استاد کساِیِی نمِی شود.ضمنا جمله بندِی،سکوت هاِی به اندازه و به موقع کار اِیشان را از بقِیه متماِیز کرده که شاِید براِی شنونده عادِی قابل تشخِیص نباشد.

بنابراِین زماني که راديووبه دنبال آن ضبط مِی آِید روي موسيقي اثر مي گذارد. نوازنده ها مي توانند مجسم کنند سازشان وقتي ضبط و پخش مي شود چگونه صدا از آن در مي آيد.با شنيدن ساز خودشان تغييراتي در تکنيک نوازندگي خود مي دهند و با يک رفت و برگشت بين ضبط صداي نوازنده و شنيدن دوباره ان تکنيک و روش نوازندگي را تغيير مي دهد. قبل از اينکه ضبط باشد ساز اصلا معني ديگري داشته وهميشه زنده شنيده مي شده است.وقتي من براي شما ني مي نوازم شما يکسري صداها را مي شنويد ولي خود من علاوه بر آن صداها،فرکانس هايي که شما نمي شنويد،مِی شنوم؛ با توجه به اينکه سر ني از طريق دندان ها به اسکلت بدن من در تماس مستقيم است،سر ني در دهانم است و تمام اين فرکانس ها بدن من و يکسري از فرکانس ها هست که بعد حرکتي آن ها بسيار کم است و اصلا به گوش شما نمي رسد و در فضا از بين مي رود مانند صداي فوت من. ولي فوت در ني برخي جاهابسيار مهم است. وقتي ميکروفون مي آيد درنوازندگي هم تاثير مي گذارد.

* پس به اين ترتيب شما معتقديد استاد کسايي براي خودشان مکتب داشتند و نوزانده هاِیِی مانند حسن ناهِید،محمد موسوِی ،کِیانِی نژاد و... به شِیوه اِیشان مِی نوازند؟

- من اکنون روي کيفيت صداي ني صحبت مي کنم؛ني يک وسيله است. ما بايد اين ها را از هم جدا کنيم يکي خود موسيقي است و ديگري وسيله اي است که به کار مي رود براي اينکه ما بتوانِیم موسيقي را توليد کنيم.مکتب اصفهان از زمان صفويه مکتب آوازي بوده است.اکنون هم آواز حاکم است. آواز خواني دراصفهان در حقيقت شعر خواني است به همراه نغمه هاي موسيقي.شنونده هايش هم جور ديگري قضاوت مي کنند.در اصفهان مردم عادي خيلي از خواننده هاي فعلي را نمي پسندند.به نظر من اگر خواننده به شعر توجه داشته باشد در آوازش نِیز شنيده مي شود. مردم هم همين را مي خواهند. عادت دارند به شعر گوش دهند.وقتي آواز را مي شنوند،دقت مي کنند که شعرش چيست وخواننده چگونه شعر را بيان مي کند.اين يک فرهنگ غالب دراصفهان است؛يعني مکتب اصفهان، موسيقي اي که تابع اوزان شعري و آواز خواني است. نوازنده هايش هم شعر مي خوانند. شما تار استاد شهناز را که گوش مي دهيد مي شنويد که استاد تمام سيلاب هاي شعر را با ساز ادا مِی کند.وقتي ايشان در تکنوازِی هاِیشان ساز مي زنند انگار که با شنونده حرف مي زنند، اصلا ساز نمي زنند با شنوده خود حرف مي زنند و اين بيان ايشان از طريق موسيقي منتقل مي شود. حس مي کنيد که استاد شهناز با ظرافت و زيبايي تمام و کمال چيزي را به شما مي گويد که تماما شعر است.ايشان بدون اينکه شعرِی وجود داشته باشد همان اثر را در گوش خواننده ايجاد مي کنند که ِیادآور شعر است.اين واقعا معجزه هنر ايشان است که تمام هنرمندان درباره آن با هم يك فكر هستند.

· آقاِی شجرِیان هم در مراسم بزرگداشت استاد شهناز هم اِین مسئله را بازگو کردند!

- در اين چند روزه با هرکس ملاقات داشتم خيلي ها آمدند ودرباره تمبک و نِی صحبت کردِیم. همه صحبت ها بالاخره به استاد شهناز ختم مي شد که کارهاِیشان يک چيز ديگر است و يک دنياي ديگر.

* مکتب استاد کسايي و چگونگِی شکل گِیرِی اِین مکتب به چه نحوِی بوده است؟

- ما می توانیم این موضوع را در دو زمینه بررسی کنیم؛اول ویژگی های سلیقه و بیان موسیقی استاد کسایی و دوم مسائل تکنیکی و توانایی اجراست.درباره موضوع اول صحبت شد که ایشان تحت تاثیر فضای هنر ی پیرامون خودشان به خلاقیت و ابداعاتی در نوازندگی نی رسیده اند که قبلا در موسیقی ایرانی ،حداقل در ضبط ها و نمونه های اجرای موسیقی چیزی در دسترس نداریم وهمه از ابداعات ایشان بوده که توانسته اند دستگاه های موسیقی ایرانی را با نی در کوک های مختلف با تسلط و زیبایی کامل اجرا کنند. استاد در اين راه با ممارست زياد وبه واسطه استعداد و محيط مساعد به اين درجه رسيده اند. خود ايشان مي گفتند: که من در عمرم يک روز هم کار نکردم. "نی زدن" کار مهمي بود. مانند ديگران کارهاي اداري،تجاری و غیره نداشتند. ايشان تمام زندگي خود را وقف ني زدن کردند و عشق ایشان به این کار باعث پیشرفت هنر نی نوازی شد.

استاد کسايي در محيطي رشد کردند که از در و ديوارش صداي شعر و آواز شنيده مي شد.استاد فرزند سِید جواد کساِیِی يکي از متمول ترين تجاز اصفهاني است.استاد خودشان هميشه مي گويند من اين شانس را داشتم که چون پدرم علاقه به موسيقي داشت خانه شان محل تجمع هنرمندان بوده است.خانه استاد کسايي مرکز موسيقي بود.استاد مي گويند يک روز فقيري در کوچه ني مي زد و مي رفت.من دنبال او راه افتادم و رفتم و عاشق اين ساز شدم.بعد پدرشان مي بينند که ايشان استعداد دارند او را نزد استاد نوايي مي فرستند .امروز اِیشان جزو يکي از اسطوره هاي موسيقي ايراني هستند. ايشان تمام ملودي هايي که با تار نواخته مي شده کار استاد علي خان شهناز( برادر استاد جلِیل شهناز ) واستاد جليل شهناز و آواز تاج اصفهاني و طاهرزاده و خيلي از هنرمندان ديگر را روي ني پياده کردند. الان هم اگر برويم نزد استاد کسايي ايشان مرتبا به مناسبت موضوع،شعري مي خوانند. در اين مکتب هنرمندان با شعر عجين هستند، شعر را مي شناسند آواز مي خوانند و ساز مي زنند .

وقتي در موسيقي ايراني ما قبول بکنيم که پايه هاي موسيقي ايراني شعر فارسي است. يعني در حقيقت موسيقي ايراني خلق شده براي خواندن شعر. اگر شما اين موضوع را قبول کنيد به اِین اصل مِی رسِیم که تمام نوازندگان سازهاِی مختلف باِید اِین آشناِیِی را داشته باشند وحتِی با دو دانگ صداِی خود آوازِی هم بخوانند. حتي براي تمبک که بعضي مي گويند ساز ملوديک نيست و شما فقط ريتم مي زنيد براي همان ريتم هم بايد خواندن بدانيد.حسِین تهرانِی و ناصر فرهنگ فر هر دو از نوازنده هاِی تمبک بودند ولِی به علت اِینکه با شعر و آواز خواندن آشناِیِی داشتند صداِی سازشان در گوش شنونده اثر دِیگر داشت.همان احساس که در خواندن شعر و آواز داشتند با سرانگشتان خودشان روِی پوست منتقل مِی کردند و کار آنها پر از احساس بود و تکنِیک و مهارت هاِی تکنِیکِی در پشت اِین احساس و در خدمت اِین احساس قرار مِی گرفت.

* پس تسلط بر شعر يکي از ويژگي هاي مکتب اصفهان است؟

- بله از ويژگي هاي موسيقي ايران و بالاخص مکتب اصفهان است.

* با توجه به اينکه شما در خارج از کشور هم کنسرت داشته اِید و با انواع نِی در کشورهاِی مختلف آشنا هستِید،چه تفاوتِی بِین تکنِیک هاِی نِی نوازِی در اِیران و اِین کشورهاِی است؟

- من در دو فستيوال بين المللي ني شرکت کردم؛يکي در استانبول بود که مرکز نِی ترکِیه است.اِین فستيوال بين المللي درنوامبر سال 2003 بود ونوازنده هاازکشورها ِیِی چون سوريه،مصر،الجزاير، تونس، يونان و خود ترکيه.ما دو روز کلاس داشتيم، درباره موسيقي صحبت مي کرديم و سازخودمان را به ديگران توضيح مي داديم.هر شب پنج نفر کنسرت اجرا مي کردند،اجراِی من شب دوم بود.نفر ماقبل آخر. بعد ازاجراِی من ِیک نوازنده ترک اجرا داشت.ني همه کشورها مثل هم بود.فقط لهجه موسيقي هايشان يک مقدار فرق داشت. مثل اينکه همه عربِی حرف مِی زنند و لهجه آنها کمِی با هم فرق دارد.حتي يوناني ها هم همين طور بودند. بعد که من شروع کردم به زدن اصلا نفس ها همه بند آمده بود.اِین را يک دوستي که از لس آنجلس براي اين برنامه آمده بود و در سالن بِین مردم بود،مِی گفت.براي اينکه صدايي که از ساز ني ايراني خارج مي شود کاملا فرق دارد.من هم چند بِیت مثنوي از مولانا خواندم.آنها هم عاشق مولانا هستند وهم مثنوي. من تنها نوازنده اِی بودم که آواز هم خواندم و خِیلِی مورد تشوِیق قرار گرفت.من اين را مي گذارم به حساب اينکه تفاوت عمده اِی در تکنيک نوازندگي ني هست. شما وقتي که ني را مي گذاريد بيرون از دهانتان ومي زنيد يکسري فرکانس هارا در مقاِیسه با زمانِی که آن را در دهان مِی گذارِید،از دست مي دهيد؛ براي اينکه حجم داخل دهان به عنوان يک جعبه رزنانس به نِی اضافه مي شود.به همِین دلِیل وقتِی با لب مِی زنِیم با موقعِی که نِی داخل دهان است تفاوت دارد؛به خاطر اين که حجم داخل دهان به ني اضافه مي شود؛هر چه حجم اين لوله بيشتر باشد وطول لوله بيشترباشد، فرکانس پايين ترمي آيد؛به همين دليل است که ما مي توانيم آن رنگ ها را با تغيير حجم دهان به وسيله جابه جا يي زبان اِیجاد کنِیم. فرم دهان و فرم دندان ها در صدا نِی تاثير دارد.مانند صدا که در انسان هاي مختلف با تارهاي صوتي مختلف متفاوت است؛چون آناتومي و حنجره فرق مي کند در نتيجه صداي افراد متفاوت است يا شباهت ها در بعضي افراد زياد است. در نِی نيز اين تفاوت ها وجود دارد. هر کسي که ني مي زند،صداِی ني آن شخص يک صداي خاصي دارد؛البته براي گوشي که حساس است ،صداي ني رامي شناسد وبا اين فرهنگ آشناست.اِین اصل در سازهاِیِی دِیگر نِیز مصداق دارد.

* اگر اكنون بخواهِیم يک طبقه بندِی در شِیوه نوازندگِی نِی بکنم؛ بايد بگويم که در راس هرم استاد کسايي وجود دارد و بقيه شاگردان اِیشان هستند ولِی هر کس شيوه شخصي خودش را دارد؟!

- بله.هر کسي از ظن خود شد يار من.من نمي توانم بيايم مثل کسِی دِیگرِی به ني نگاه کنم. من يک تحصيلات ديگري دارم. در يک رشته ديگري درس خوانده ام. يک دنِیاِی ديگري را ديده ام. ديد من فرق مي کند. نمي خواهم بگويم کار من بهتر است،مِیخواهم شما را متوجه تفاوت ها بکنم. من به عنوان يک آرشیتکت(معمار) روزي 10 ساعت کار مي کردم، دو تا سه ساعت هم رانندگي مي کردم. شنبه ها هم کلاس داشتم.کنسرت هم مي دادم. من نمي توانستم شرايطم را با استاد کسایی مقايسه کنم . زندگي ماشيني تاثيرات مهمي در زندگي و حتي نوع نوازندگي افراد مي گذارد. به فرض مثال نايب اسدا... که جت نديده بود، جت که هيچي،اتومبيل هم نديده بود. اتومبيل سوار نشده بود. سرعت به اندازه سرعت اسب بود.نه اسبي که چهار نعل برود.مي خواستند باغ بروند صبح زود راه مي افتادند ،ظهر مي رسيدند؛ يعني پنج الي شش ساعت در راه بودند. چون با کاروان و الاغ مي رفتند. فردي که از نظر فکري و حسي در آن فضا دارد زندگي مي کند، سازش چگونه مي تواند مانند کسي باشد که امروز ايران است فردا امريکا و پس فردا در کانادا است از آن طرف هم مي رود استراليا.من اصلا نمي دانستم نِی در دنيا اِینقدر مهم است. فکر مي کردم که ني فقط در ايران است؛در صورتِیکه ني در ترکيه خيلي مهم است وجزئي از سازهاي بسيار مهم کلاسيک ترکيه است.ني در ژاپن خيلي مهم است. به آن"شاکوآچي"مِی گِیوند. شاکوآچي ژاپني اصلا يک سازعظيمي است. آنقدر استادان موسِیقِی درساختمان ساز و روي تکنيک هاي نوازندگي آن کار کرده و زحمت کشيده اند.ني در کشورهاي عربي خِیلِی مهم است.درکشورمصر نوازنده هاي بسيار عالي وجود دارند،سوريه نوازنده هاي بسيار خوب دارد. در يونان نوازنده ها بسيار خوب هستند که وقتي جمع مي شوند.تازه آدم مي فهمد چه خبر است. من صداِی اين ني ها را نشنيده بودم .من فلوت هندي را نشينيده بودم. فلوت هندي ِیا نبسورِی هم ازنوعِی نِی ِیا خِیزران ساخته مِی شود .

* درباره کليدي که روِی ساز نِی گذاشتيد توضيح دهيد و اِینکه اِین کلِید چه قابلِیت هاِیِی به نوازندگان براِی زدن قطعات مختلف موسِیقاِیِی مِی دهد؟

- نِی سنتِی داراِی پنج سوراخ روِی نِی و ِیک سوراخ در پشت دارد که با شست گرفته مِی شود.من نِی را ِیک بند بلندتر مِی برم و در زِیر آخرِین سوراخ ِیک سوراخ دِیگر اضافه مِی کنم که با انگشت کوچک دست پاِیِین پوشِیده مِی شود.در نِی هاِی بلند کلِیدِی به کمک انگشت کوچک مِی آِید و سوراخ آخر را مِی پوشاند.بعد از اِین سوراخ دو سوراخ دِیگر هم اضافه کرده ام که بوسِیله دو لوله فلزِی که روِی هم مِی چرخند،باز و بسته مِی شوند و با بستن سوراخ اول توسط انگشت کوچک نسبت به وضعِیت دو لوله مِی توان سه نت مختلف را به دست آورد.در نِی که معروف به نِی دِیاپازون است و بم ترِین نت آن DO است من نت SI ، SI کرون و SI بمل را مِی توانم اجرا کنم.با اِین ترتِیب گستره صوتِی نِی شش دانگ کامل مِی شود؛ِیعنِی سِی ،دو ،ر،مِی- مِی فا سل لا- لا ،سِی،دو،ر- ر،مِی ،فا ،سل- سل ،لا،سِی ،دو- دو ،ر،مِی ،فا.به همِین دلِیل به اِین نِی مِی گوِیِیم "نِی شش دانگ ".چون ِیک نت و ربع پرده و نِیم پرده کمتر آن را به گستره ساز اضافه کرده ام که ضمنا فاصله خالِی ِیک نت بِین اکتاو اول و دوم را هم پر مِی کند.

*نِی معمولِی چه تفاوتِی با "نِی شش دانگ" در چگونگِی نواختن قطعات دارد.با توجه به اِینکه هنرمندانِی از جمله استاد پاِیور هم از نِی معمولِی براِی قطعات ارکسترال استفاده کرده اند؟!

- من زمان دانشجوِیِی به اردوهاي هنري رامسر رفته بودم.دو سال در آن جا بين سه نوازنده ني شاگرد اول شدم و شراِیط مانند الان نبود. آن زمان کسي ني نمي زد.آن زمان همه آکاردئون ، ويولن و سازهاي فرنگي مي زدند.آنجا من با هيات ژوري مسابقات ِیعنِی حسِین دهلوي ،فرامرز پايور،حسين تهراني، محمود کريمي ومصطفِی پورتراب آشنا شدم. دکتر صفوت هم بودند.هر روز،روز امتحان ِیک ساز بود.مثلا يک روزآکاردئون ، يک روز گيتار، ِیک روز ويلن. شب قبل از روز امتحان نِی ،دانشگاه ملِی کنسرت داشت و من برنامه ساز تنها داشتم و اساتِید ساز من را شنِیده بودند.وقتِی نوبت امتحان گرفتن از من شد،همه گفتند:آقا شما کي هستيد، کجا بوديد. ما کسي را نداشتيم در اين حد ساز بزند. شما کجا بوديد. گفتم من دانشجوي معماري هستم.بعد گفتند: پيش چه کسي کار کرديد. گفتم :من از روِی نوارهاِی استاد کساِیِی کار کرده ام و صداِی نِی را به کمک دوستِی به نام "شکراله" که در اصفهان کارگر کارخانه زاِینده رود بود و نِی مِی زد ،توانستم دربِیاورم. استاد دهلوي مرا تشويق کردند که بيا هنرستان و جدي کار کن. بعد رفتم نزد استاد فخرالديني براي سلفژو تئوري. کتاب را مي گذاشتيم مقابلمان و کارهاي صبا را مي زديم.هر جا نت "سِی" مِیدِیدم ، مجبور بودم سکوت کنم و اِین مساله خِیلِی هم من و هم استاد فخرالدِینِی را اذِیت مِی کرد.يک روز به آقاي دهلوي گفتم که مي خواهم روِی نِی کليد بگذارم.ايشان با يک ناباوري گفتند:خيلي خوب است.اِیشان گفتند: تو نکني چه کسي اين کار را بکند.

* در مورد تنبک کوکِی که ساختِید توضِیح دهِید و اِینکه فکرساختن تنبک کوکِی از چه زمانِی شروع شد؟

- ساختمان تنبک يک جعبه رزنانس چوبي است که پوستي از جنس پوست بز، شتر ِیا گوساله روِی آن مِی کشند.پوست را خيس مي کنند تا نرم مي شود وروِی جعبه مِی کشند و با چسپ مِی چسپاند دور کاسه رزنانس.به اِین عمل هم مِی گوِیند پوست انداختن.اما اِینکه اِین پوست چه صدايي دهد بستگي به آب و هوا باران و آفتاب و طبيعت دارد. تمبک نوازها بعضي وقت ها مي ديدند صداي اِین ساز زير است به آن کمِی آب مِی زدند.بعد مِی دِیدند که پوست افتاده است آن را روِی آتش مِی گرفتند.اما اِین راه حل ها موقتِی بودند.براي اينکه وقتي شما پوست را مرطوب مِی کنِید و شروع به زدن مِی کنِید.اين آب کم کم تبخير مي شودوپوست دوباره خشک مي شود يعني اگر شما يک ربع تنبک بزنيد پوست دوباره به حالت اولش باز مِی گردد. فکرتنبک کوکي از زمان استاد تهراني است ِیعنِی اِین قضِیه مربوط به سي و چند سال پيش است.استاد قنبري مهر که استاد شاخصي هستند.گفتند:ِیک روز استاد صبا به من گفتند که آقاي تهراني کارتان دارد.من رفتم استاد تهراني را ديدم .استاد به من گفتند: شما که داريد روي سازها کار مي کنيد يک فکري براي اين تمبک بکن.تا کِی آب نزنيم شل شود و روي آتش بگيريم سفت شود.آقاي قنبري گفتند ک من از همان جا در فکر فرو رفتم که تمبک کوکي درست کنم.درست هم کردند. اِین طرح يک طرح خيلي ابتدايي براي کوک کردن اِین ساز بود وجلو نرفت ؛چرا که استاد تهراني نپذيرفته بودند.چند سال پيش اين طرح را استادقنبرِی به آقاي حلمي دادند.آقاي حلمي نزد آقاي قنبري رفتند وگفتند:آن طرح تمبک کوکي را ما مي خواهيم بسازيم .تغييراتي در آن اِیجادکردند.هشت پيچ در پهلوِی تنبک گذاشته اند.سيستم آن اين است که پوست را مي چسبانند به کاسه مانندهمان شيوه سنتي و در داخلش يک رينگ فلزي است. آن رينگ با سفت کردن پيچ ها پوست را به سمت بالا فشار ميدهد در نتيجه اين پوست از کاسه جدا مي شود .در اين حالت صدا در کاسه رزنانس نمِی کند و انگار که صدا خفه مي شود؛ به همين دليل اين ساز پذيرفته نشد و هيچ نوازنده اي حاضر نشد اين تمبک را دستش بگيرد و روي سن برود و کنسرت بدهد .ولي مهم اين است که فکر و اين طرح کوکِی کردن از 35 سال قبل بود.

ساز من نِی است و با زحمت و مشکلاتِی که صدا درآوردن اِین ساز دارد،سعِی مِی کنم صداهاِی درستِی را تولِید کنم .کنار من تمبک بدون توجه به صداِی ساز من،مرا با ضربه هاِیِی همراهِی مِی کند که داراِی فرکانس هاِیِی است که اِین فرکانس ها هِیچگونه هماهنگِی با صداِی نِی من ندارد.به همِین دلِیل به همه نوازندگان تنبک مِی گفتم باِید فکرِی براِی کوکِی کردن تنبک کرد تا اِینکه بلاخره خودم اقدام کردم و حدود 10 سال است که با اِین مشکل دست و پنجه نرم مِی کنم.شش سال قبل هم در تالار رودکِی از طرف خانه موسِیقِی و با کمک دوست عزِیزم آقاِی حسِین علِیزاده که به اِین کار من خِیلِی اهمِیت مِی دادند،جلسه اِی گذاشتِیم و اِین طرح را معرفِی کردِیم.در اِین جلسه زنده ِیاد دارِیوش زرگرِی و ناصرفرهنگ فر و برادرم فرهاد عمومِی شرکت داشتند.از آن زمان اِین طرح کامل تر شده و قابل تولِید و توزِیع است.

* اکنون قابلِیت استفاده هاِی ارکسترال تمبک کوکِی درمقاِیسه با تمبک معمولِی در چه مقدار است؟

- خيلي زياد.اصلا قابل مقايسه نيست.شما تصورکنيد که سوار اتومبيلِی شده اِید که فرمان آن قفل شده است .اين اتومبيل فقط در خط مستقيم مي رود. سرپيچ ها بايد پياده شويد و با دردسر جهت آن را تغيير دهيد.تنبک هم مثل اتومبيلي است که فرمانش قفل شده است.از آن فقط يک صداشنيده مي شود و فرقِی مِیان مثلا ماهور دو يا ماهور فا ندارد.همِیشه ِیک صدا دارد.؛تازه اگر صداِی آن بِیرون بيايد.آقاِی مجيد درخشاني مي گفت:ما در آلمان قطعه اِی با يک گروه موسيقي کلاسيک ضبط کرده بوديم؛يکي از نوازنده ها گوش خيلي حساسي داشت.اين قطعه تلفِیقِی بود از سازهاي گيتار،کنترباس، ويولن و تار و تنبک وغِیره.اين نوازنده مي گفت صداي کنترباس خارج است و مرا اذيت مي کند. چند بار اين قطعه را گذاشتند و گوش دادند.تا اينکه فهميديم صداي تم تمبک بوده که روِی صداِی کنترباس افتاده است.

* جاِیگاه تمبک در ذهن اغلب موزِیسِین ها به عنوان سازِی است به عنوان همراهِی کننده دِیگر سازها.حتِی به نوازند ها و خواننده ها توصِیه مِی شود براِی فراگِیرِی رِیتم حتما تمبک را فرا بگِیرند!

- به تمبک کوکِی ِیکسرِی پارامترهاِی تازه اضافه مي شود.اِین صحبت که با تمبک رِیتم مِی زنِیم درست است. اما با چه نتي داريد اين کار را انجام مي دهِید.آيا با آن سازي که همراهي مي کني کوک هستِید يا نه!اين براي برخي نوازنده ها که گوش موسيقي ندارند يک مسئله مي شود.اما براي کساني که گوش موسيقي دارند و ساز ديگري هم مي نوازند و دقت زِیاد دارند از صداِی اِین ساز خِیلِی لذت مِی برند.

* در ِیک نگاه کلِی مِی توان گفت ،کليدي که شما روي ني گذاشته اِید وکوکي کردن تمبک ازديدگاه معماري شما يعني نظامند بودن، نگاه تکنيکِی و مهندسِی به دنِیاِی پِیرامون ناشِی مِی شود.

- من در دو عرصه موسِیقِی و معمارِی کار کرده ام؛از بچگي هم در محيط موسيقي بزرگ شدم اصلا از درو ديوار خانه ما موسيقي و آواز شنيده مي شده است.مِی گفتند خانه "عمومِی ها" چرخ چاهشان پاِیِین که مِی رود ابوعطا مِی خواند و بالا که مِی آِید سه گاه. خانه خيلي بزرگ بودو به قول معروف هزار فامِیل پِیش هم زندگِی مِی کردند؛در اين فضا موسيقي در وجود ما رشد پيدا کرده است. برادرم فرهاد در سن هفت سالگِی همه دستگاههاِی موسِیقِی را مِی خواند.

ارتباط هنر معمارِی و موسِیقِی موضوع تازه اي نيست.کتاب هاِی زِیادِی درباره اِین مقوله نوشته شده است. دِیوارها، ستون ها ، تزئينات معمارِی ِیونان با موسيقي مطابقت دارند.در معماري ايراني ريتم خيلي نقش مهمي داشته است.ما هفت دري و پنج دري دارِیم. چرا چهار دري و شش درِی نداشتيم ؟اين معمارِی برگرفته از ريتم است .من ِیک نماهنگ با استفاده از برنامه POWER POINT"" تهِیه کرده ام که تا به حال در چند دانشگاه و مرکز علمِی معرفِی کرده ام .در اِین نماهنگ شما تصوِیرِی را از معمارِی اِیران همراه با شنِیدن ساز اساتِیدِی مانند کساِیِی،عبادِی ،شهناز و بهارِی مِی بِینِید و ارتباط آنها را به صورت سمعِی و بصرِی مي بينيد.پدِیده مشترکِی مانند رِیتم ،تداوم،تزئِینات و غِیره در موسِیقِی اِیرانِی و معمارِی اِیرانِی در اِین نماهنگ بررسِی مِی شود.

* با توجه به اينکه شما در خارج از کشور زندگي مي کنيد وچند سال ِیکبار به مدت يکي ،دو هفته به ايران مسافرت مِی کنِید؛زندگِی پرسرعت آنجا چه تاثِیرِی برنوع نوازندگِی ،آهنگسازِی موزِیسِین هاِی آن سوِی مرزها وحتِی داخل کشور گذاشته است؟

- همانطور که گفتم،محِیط زندگي و جهان پيرامون بر روِی رفتارهاي اجتماعي و حتِی صحبت کردن انسان تاثير مِی گذارد.چگونه مي شود که در ساز زدن نوازنده اثر نگذارد.صد در صد اين تاثير وجود دارد. مهم اين است که شما تا چه مقدار به ريشه هايتان وصل باشيد. من در خارج از اِیران جوان هاِیِی را دِیده ام که در سنِین کودکِی از اِیران خارج شده اند ِیا حتِی در خارج از کشور متولد شده اند و به موسِیقِی اِیرانِی علاقه مند شده اند و سازِی را مِی نوازند.اِین نوع جوانها هر چند از نظر تکنِیکِی پِیشرفت کرده باشند ولِی از نظر حسِی چِیزِی در آنها کمتر دِیده مِی شود؛علت آن هم اِین است که اِین نوع موسِیقِی را در شراِیطِی غِیر از شراِیط فرهنگِی –اجتماعِی اِیران تجربه کرده اند و برداشت آنها از اِین موسِیقِی قدرِی به برداشت نوازندگان غِیراِیرانِی که موسِیقِی اِیرانِی مِی نوازند،نزدِیک مِی شود که گاها در لهجه ساز آنها وجود دارد و شنِیده مِی شود و طبِیعِی است که ساز استاد خود را هم با سلِیقه خودشان گوش مِی دهند و از صافِی خودشان مِی گذرانند که بعضا با آنچه در ذهن استاد اِیشان بوده متفاوت است.

فکر مِی کنم اِین مساله در بِین هم نسل هاِی من کمتر وجود داشته باشد.چون شراِیط اجتماعِی – فرهنگِی زمان اساتِیدِی مانند کساِیِی ،شهناز،محجوبِی،تهرانِی،صبا و ساِیر بزرگان با شراِیطِی که ما در آن زندگِی مِی کردِیم ،تفاوت چندانِی نداشت ِیا تداوم داشت؛در صورتِی که در اِین 25 سال اخِیر ارتباطات و شراِیط عوض شده و طبِیعِی است که اِین تغِیِیرات بنِیادِی در کار موسِیقِی و آثار خلق شده در اِین مدت تاثِیر فراونِی داشته ،چه در اِیران و چه در خارج از اِیران.چند روز پِیش با آقاِی شجرِیان صحبت مِی کردم.گفتند:من برنامه اِی براي آموزش گوش دادن موسيقي در نظر دارم.اِینکه مردم چگونه موسيقي گوش بدهند.گفتم:فکرتان خيلي خوب است.اينکه بنشينيم و بگوييم که "پاپ موزيک" تاراج کرد،برد و خورد،کاراشتباهِی است .اکنون جوان علاقمند به موسِیقِی خيلي زياد است.امامحيط مساعد نيست و آنها فوري جذب ان نوع موسِیقِی ها مِی شوند که خِیلِی هم طبِیعِی است. اما اگر به همِین جوان ها آموزش درست بدهندموسِیقِی کلاسِیک اِیرانِی هم براِی ِیک قشر جاذب است."جانِی هالِیدِی" ِیکِی از خواننده هاِی پاپ پارِیس با موتور به صحنه مِی آِید.براِی اِین کنسرت 20 هزار نفر مِی آِیند اما براِی موسِیقِی کلاسِیک 500 نفر جمع مِی شوند.آن 500 نفر انتخاب کرده اند.اين حق انتخاب را بايد به همه داد.آن زمان که از راديو فقط صداِی موسيقي سنتي شنيده مي شد،اِین سانسوراشتباه بود. نتيجه اش آشفته بازارِی است که اکنون شاهد هستيم.درون ِیک جامعه سالم بايد همه نوع موسيقي باشدو به مردم حق انتخاب بدهد؛البته باِید آموزش داد و محيطي براي جوان ها اختصاص داد تا آنها جذب هنر اصِیل که پايه و اساس فرهنگ ايراني و سنت هاي ايراني و ملي است،شوند.

اما درباره سرعت باِید عرض کنم که اِین مساله پدِیده اِی که در موسِیقِی همه ملل اثر گذاشته است؛البته پدِیده سرعت در ارتباط با پِیشرفت تکنولوژِی مطرح مِی شود و انسان از نظر فِیزِیکِی و فکرِی مجبور است پا به پاِی ماشِین و کامپِیوتر حرکت کند و هر چه بر سرعت خود اضافه مِی کند باز هم عقب مِی افتد.چون خود بشر است که مرتبا به سرعت اِین دستگاهها و تکنولوژِی ها اضافه مِی کند و خودش عقب مِی ماند.

موسِیقِی ملل مختلف هم دستخوش اِین تغِیِیرات است. تماِیل جوانها به موسِیقِی پاپ و استفاده از سازهاِی الکترونِیک خاص جوانان اِیران نِیست.امروزه در تمام دنِیا همه کشورها با اِین مساله روبرو هستند که جوانها با توسل به اِین وسائل به خواسته هاِی خودشان زودتر و راحت ترمِی رسند.در تمام کشورهاِی غرب و شرق گراِیش جوانان به سرعت و استفاده از وساِیل مدرن زِیاد است.مثلا در ترکِیه ِیا مصر ِیا رومانِی ِیا فرانسه و غِیره همه جا صداهاِی مشابهِی به گوش مِی رسد که تنها با کمِی دقت مِی فهمِید که مثلا زبان خواننده ِیونانِی است ِیا ترکِی.ولِی صداِی سازهاِی الکتروِیکِی و دستگاههاِی الکترونِیکِی همه را به ِیک جهت برده و الگوها همه مشابه ِیکدِیگرند.

در اِین مِیان عده اِی هم هنوز به دنبال ارزشهاِی فرهنگِی – ملِی خودشان هستند و نگهدارِی از اِین ارزشها.طبِیعِی است اِین عده در اقلِیت هستند ولِی چِیزِی که مهم است اِین است که دولت ها و تشکِیلات فرهنگِی باِید آنها را حماِیت کنند و غِیر از اِین هم راه حلِی براِی اِین مساله نِیست.

· شنِیده ام که در حال کوکِی کردن ساز دف هم هستِید.به عنوان آخرِین سوال درباره دف کوکِی و قابلِیت ها آن در ارکستر و گروه نوازِی توضِیحاتِی بدهِید.

- دف ِیکِی از سازهاِی قدِیمِی است .اگر شما به اشعار شعراِی کلاسِیک ِیا مِینِیاتورهاِی موجود در موزه ها و کتابخانه هاِی دنِیا نگاه کنِید ،همِیشه دف در صحنه موسِیقِی اِیران حاضر بوده و به خصوص با ساز نِی همراه بوده است و سابقه آن حداقل به هزار سال قبل برمِی گردد؛البته در دوره اِی اِین ساز با سازهاِی کوبه اِی دِیگر جاِیگزِین شد و همانطورِیکه درباره تکنِیک نوازندگِی نِی صحبت شد .تکنِیک اصفهان در قدِیم متداول بوده ولِی در دوره اِی فراموش شده و دوباره به صحنه مِی آِید.دف هم همِین سرنوشت را داشته است؛در دوره هاِیِی ساز اصلِی کوبه اِی بوده است ،کنار رفته و بعد به ضرورت زمان دوباره به صحنه آمده است.

دف هم مانند تنبک اگر کوک شود،مطمئنا در همراهِی سازهاِی اِیرانِی بسِیار جاِی مناسب و قابل قبولِی داشته باشد؛البته تکنِیک نوازندگِی اِین ساز خِیلِی پِیشرفت کرده است ولِی ساختمان آن هنوز ناقص است و قابلِیت هاِی صداِی آن هنوز بررسِی نشده است.من طرحِی هم براِی قابل کوک کردن دف داده ام که با پوست مصنوعِی ساخته مِی شود.اِین ساز هنوز به مرحله تولِید نرسِیده است ولِی نمونه آن مورد توجه نوازندگان دف قرار گرفته است.امِیدوارم روزِی در دسترس همه نوازندگان اِین ساز قرار گِیرد.

***

توجه

اين مصاحبه پس از يك سال تاخير در شماره اخير ماهنامه مقام موسيقايي چاپ شده است.